اجمیر سدھو
Ajmer Sidhu

Punjabi Kavita
  

Iqbal Hussain Moya/Moia Nahin Ajmer Sidhu

اقبال حسین مویا نہیں اجمیر سدھو

''بہہ جے تیرا بیڑا ۔ تینوں نرکاں وچ وی ڈھوئی نہ ملے ۔" کار وچوں اتری ہی ہاں ۔ بچتر سنگھ متھے لگا ہے ۔ تپیا پیا ۔ بلویر وی میرے نال سی ۔ مینوں اتار کے چلا گیا ہے ۔
''پے گی کلیجے ٹھنڈھ تیرے ۔ کر لیاں من-آئیاں ۔" ایہدیاں گالھاں نے گوانڈھی 'کٹھے کر لئے نے ۔ میں گالھاں دا غصہ نی منایا ۔ سگوں خوش ہو گئی ہاں ۔ میں چاہندی آں ایہہ ادیں جلے بھجے ۔
''ٹھہر ماں جھاویئے، تیرے کرداں ڈکرے ۔" ایہہ مینوں خوش دیکھ کے کرپان کڈھ لیایا ہے ۔ میان وچوں تلوار نکلدی دیکھ کے پنج-ستّ بندے اگے ودھے نے ۔ ایہنوں جفا مار لیا ہے ۔
''اوئے، چھڈّ دیو مینوں ۔ میں ایہہ کلہینی نھی چھڈنی ۔ نالے اس گندی 'لاد دی لاہوں دھون ۔" ایہہ بندیاں کولوں چھٹّ-چھٹّ جاندا ہے ۔ میں بڑے 'رام نال کھڑی ہاں ۔ مینوں کوئی ڈر-ڈکر نھی ایہدا ۔ ایہہ جنا زیادہ تینگھڑدا ہے، میں انیں خوش ہو رہی ہاں ۔ مینوں ایہدیاں دھمکیاں دی کوئی پرواہ نہیں ہے ۔
''وے توکھیا، چھڈّ دیو ایہنوں ۔ ایہہ اینے جوگا نی ہیگا ۔ میں ایہنوں جاندی آں وڈے سردار نوں ۔"
''ٹھہر، تیری ماں... ۔" ایہہ تلخی وچ آ گیا ہے ۔ زور مار کے چھٹّ گیا ہے ۔ میرے ولّ بھجیا ہے ۔...لے ویکھ لو سورمے نوں ۔ ٹھوکر کھا کے ڈگّ پیا ہے ۔ توکھے ہوراں مڑ قابو کر لیا ہے ۔ گھر توں باہر لے گئے نے ۔ اینے سارے بندیاں کولوں چھٹّ-چھٹّ کے آؤن دی کوشش کردا ہے پر اوہ گھڑیسی لئی جاندے نے ۔
رات پے گئی ہے ۔ ہن مینوں نھیرے توں بھورا ڈر نہیں لگدا ۔
''چاچی، فکر نہ کریں ۔ چاچا گردوارے آ ۔ بھائی جی سمجھا- بجھا رہے نے ۔" توکھا اینا دسّ کے چلا گیا ہے ۔ مینوں ایہدی کی پرواہ ! بے شکّ جلیا مر جے ۔
اج پندراں دن ہو گئے نے ایہنوں کڑ-کڑ کردے نوں ۔ دس دن تاں گردوارے مریا رہا ۔ اک دن بھائی گھر چھڈّ گیا سی ۔ سارا دن ٹونکدا رہا ۔...ایہہ اس دن دا ہی چڑیا پیا ۔ دناں وچ ہی سکّ کے تیلے ارگا ہو گیا ۔ اداں ہن بہتا گردوارے پاٹھ کردا رہندا ہے ۔
اج کل میں بہت خوش ہاں ۔ دگڑ-دگڑ کردی پھر رہی ہاں ۔ کھنگھورے مار-مار ایہدے کولوں لنگھدی ہاں ۔ ایہہ مینوں گتوں پھڑ کے گھڑیسدا ہندا سی ۔ ہن آؤ مزہ ۔ سانوں تاں ایہناں لوکاں نے جانور سمجھ لیا سی ۔ دھون 'تے کرپاناں رکھیاں ۔ لے آئے ۔ بئی دسو رہند-کھونہد لئی میں رکھیؤ سی ۔ بھکھ-ننگ کتوں دے ۔ جنہاں دے کہن 'تے داڑھے رکھے سی، اوہناں نوں کہندے اپنی چھوکری دے ۔ جے کتے اوہ اج جیندا ہندا، مزہ آ جاندا ۔ چلو، کوئی نہیں ۔ بچتر سنگھ جیندا رہے ۔
میں اج بلویر نوں دھیان نال دیکھیا ۔ دادے دا بھلیکھا پے گیا ۔ چھ فٹّ لما گبھرو ۔ گل، کنّ، کلائیاں سونے نال بھریاں پئیاں ۔ میرے کولوں تاں منڈے دا روپ نہیں سی دیکھیا جاندا ۔
ایہہ جہڑا بڈھا بچتر سنگھ ہونگھے ماردا پیا ۔ ایہہ میرا پتی ہے ۔ ٹھوسیا ہویا ۔ جتھیدار مولا سنگھ دی کرپان دے زور نال ۔ ادوں تاں میں مجبور سی ۔ کش کر نہ سکی پر ساری عمر ایہنوں بندہ کرکے نہیں جانیا ۔ ایہہ اپنے آپ وڈا سردار بنیا پھردا ۔ میں نیں بلاندی ۔ ادوں وی بلاندی نہیں سی ۔ ایہدی ماں سڑ- بل کے کوئلے ہو جاندی ۔ اوا-طوا بولدی رہندی ۔ میں کھاندے-پیندے گھر دی دھی سی ۔ اسیں سراہل قاضیاں دے کہندے-کہاؤندے ذمیندار ساں ۔ ایہہ سارے بھکھڑ ۔ ایہناں نوں تاں کوئی دھی نہیں سی دندا ۔ دینی وی کہنے سی ۔ نرک وچّ سٹنی سی ۔ کنالاں وچ تاں زمین سی ۔ بنی پھردے سی ناڈھو خاں ۔
جدوں مینوں گردوارے توں امت چھکا کے گھر لے گئے، گھر دا سامان کھلریا پیا ۔ لا-پا کے دو کمرے ۔ نالے پشواں دا کوٹھا ۔ گوہا-کوڑا ویہڑے وچ کھلریا پیا سی ۔ ایہناں دے لیڑیاں 'چوں مشک آؤندا سی ۔ میرا گھر وچ رہن نوں دل نہ کرے ۔
پہلاں پہل میں بہت تڑفی ۔ دادا جان دے قتل دا دش میریاں اکھاں ساہمنے آ جاندا ۔ مینوں کانبا چھڑ پیندا ۔ جتھیدار مولا سنگھ تے پنڈت کشور دتّ میرے ساہمنے آ جاندے ۔ مولوی دے کہے شبد مینوں ہلونا دندے -
''قرآن شریف 'چ لکھیا ہوئٔے کہ کافر نوں ختم کرنا دھرم دا کم آ ۔ سچا مسلمان شمشیر لے کے جائیگا ۔ کفر ختم کرکے اسلام فیلاؤگا ۔"
میرے ہتھ شمشیر آ جاندی ۔ میں کفر دا خاتمہ کرن تر پیندی ۔ ہوش وچ آندی تاں رات دے ہنیرے وچ تری ہندی ۔ رات نوں آپ مہارے اٹھ کے تر پیندی ۔ مینوں ایہہ موڑ کے لے کے جاندے ۔ انی سال دی بے بس مٹیار ۔
میں بچتر سنگھ دے گھر وچ رہن دی پکی ٹھان لی سی ۔ ایہہ وی من وچ دھار لیا سی کہ گھر وچ کسے نال گھلنا-ملنا نہیں ۔ مینوں غصہ چڑھیا رہندا ۔ دو سال بدلہ لین دا سوچدی نے لنگھا دتے پر میتوں ہندا کجھ نہ ۔ میں کچیچیاں وٹدی رہِ جاندی ۔ اک گلّ ایہناں دے سارے ٹبر نوں سمجھ لگّ گئی سی کہ میں ایہناں توں سوت نیں آنا ۔ نہ ہی میں اوہدا بھانا منّ کے دن کٹنے آ ۔ گھر وچ میں اک دھر بن گئی ساں ۔ ایہہ لوک اندروں میتوں ڈردے ۔ باہروں رنگڑ بنی پھردے ۔ بڈھی دوجے پتاں الّ بی نہ جاندی ۔ ادھرے مری رہندی ۔ میرے نال اٹّ-کھڑکا کری رکھدی ۔ میں کہڑا گھٹّ سی ۔ گھر وچ کلیش پائی رکھدی ۔
اک دن ایہناں پنج پیاریاں نوں لنگر چھکاؤنا سی ۔ اس دن سویرے-سویرے میرے نال پھس پئی ۔ اوہدی بھائی شردھا ہوؤُ، میری تھوڑا آ؟ تاں کی ہویا، جے میرے گاترا پا دتا ۔ مینوں کہندی توں نہا کے لنگر تیار کر ۔ میں مکر گئی سی ۔ بسّ اس ویلے لڑائی شروع ہو گئی ۔ اوہدا پتّ وی اوہدی ہمیت 'تے نکل آیا سی ۔ مینوں چونکے وچ ڈھاہ لیا سی ۔ جدوں مینوں والاں توں پھڑ کے گھڑیسن لگا تاں میں دندیاں نال اوہدا ہتھ کھا لیا ۔
''ہیںء ! ہینسیاری کی کردی آ ۔ نخسمی نے وکھت پایا ہویا ۔" بڑی نے میرے چپیڑاں مار کے اوہدا ہتھ چھڈایا ۔ پھیر گالھاں کڈھن لگّ پئی ۔ رولا سن کے آنڈھ-گوانڈھ اکٹھا ہو گیا ۔ لوکاں نے مینوں ایہناں جمدوتاں کولوں چھڈایا ۔ تیمیاں میری حالت دیکھ کے توئے-توئے کرن لگّ پئیاں ۔ بڑھی صفایاں دین لگّ پئی ۔
''کی دساں ۔ اس کنجری نے سارے ٹبر نوں سکنا پایا ہویا ۔ دیکھ لو ۔ تسیں پھیر کہنا، اسیں ماڑے آں ۔ اک گھر رکھیا ۔ ساڈے سیرمے پیندی پئی آ ۔ اسیں تاں ایہناں ملیچھاں دے ہتھوں کدے پانی نہیں سی لے کے پیندے ۔ گھر دی مالک بنی بیٹھی آ ۔ پھیر نی بھلّ پچدی ۔" بڈھی نے میرے اندر چواتی لا دتی سی ۔ میریاں اکھاں وچ لہو اتر آیا سی ۔ جوآں دی کھادھ جہی وڈی باہمنی بن گئی سی ۔ اداں دے پتہ نیں ساڈے کنے مروسی ہندے سی ۔ گلّ زیادہ ودھ جانی سی ۔ جے بھائی جی نہ آؤندے ۔
میں بچتر سنگھ نوں اپنا خاوند ہی سویکار نہیں کیتا ۔ ایہدے نال سوندی ساں، صرف بھوگ دی اک وستو بنکے ۔ جدوں میرے نال پیندا، مینوں سپّ دکھائی دندا ۔ میرے نال ولھیٹے ماردا رہندا پر میں اپنے اندر ایہدا سپولیا پلن نہیں دتا ۔ جدوں کدے وی گربھ ٹھہریا، میں کاڑھا پی لیندی سی ۔ میں چھ-ستّ سال بچہ نہیں ہون دتا ۔ دادے دیاں وڈھیاں لتاں دا بدلہ لیندی رہی ۔ ایہہ اؤت تریا پھردا سی ۔ لوک ایہنوں چھیڑدے ۔ ایہدے نالدیاں دے تنّ-تنّ، چار- چار نیانے ہو گئے سی ۔ پنج-چھ سال تاں ایہناں نوں بچے دے گر جان دا بھلیکھا ہی رہا ۔ پھیر ایہہ بھیت کھلھ گیا سی ۔ مینوں ماں-پتّ مارن نوں پھرن ۔ شاید مار وی دندے ۔ ویاہ تاں پہلاں نہیں سی ہویا ۔ مینوں مار کے پھیر کی کردے ۔ ویاہ دی خاطر تاں ماں-پتّ نوں مولا سنگھ کولوں امت چھکنا پے گیا سی ۔
میں ستویں سال شنشوپنج وچ پے گئی ۔ اک پاسے دادے دیاں وڈھیاں لتاں سن، دوجے پاسے میری ممتا ۔ دوجیاں زنانیاں دے نیانیاں ولّ میتوں دیکھیا نہ جاندا ۔ کئیاں دے تاں سکول جان لگّ پئے سن ۔ نیانیاں نوں دیکھ کے میرا ہوکا نکل جاندا ۔ دنوں دن میرے اندرلی ماں جاگی جا رہی سی ۔
جدوں کھیہہ کھا کے سانوں کوٹھڑی وچوں کڈھیا سی، اسیں گیارھاں جنیاں ساں ۔ جتھیدار مولا سنگھ تے پنڈت کشور دتّ جتھے سمیت تلواراں لشکائی کھڑے سن ۔ سانوں دھرم بدلن نوں کیہا سی ۔ ساڈے وچوں اک جنی اڑ گئی سی ۔ اوہ پہلوں ہی گربھ وتی سن ۔ اوہدے ڈھڈّ وچ کرپان کھبھو دتی سی ۔ اسے ویلے آندراں باہر آ گئیاں سن ۔ اکھاں اڈیاں رہِ گئیاں سن ۔ دوجے وار نال دھون لاہ دتی سی ۔ اک بزرگ نے جتھیدار اگے ہتھ جوڑے سن:
''مولیا، اس واہگورو توں ڈر ۔"
''تایا، گھبرا نہ ۔ اوہدے حکم توں بناں تاں پتہ نہیں ہلدا ۔" پنڈت کشور دتّ نے بزرگ نوں دھکہ دتا سی ۔ جدوں دھوناں وڈھاؤن دی ساڈی واری آئی، اسیں ڈر گئیاں ساں ۔ سانوں عملیاں، چھڑیاں، ملنگاں نال تور دتا گیا ۔ جدوں وی میری ماں بنن دی اچھا جاگدی، اوہ میرے خیال وچ آ جاندی ۔ اوہدا ودھیا ہویا پیٹ تے آندراں دا چیتا آ جاندا، تاں میں اگّ-ببولا ہو جاندی ۔ اس اؤت نالوں ایہدی ماں زیادہ پٹّ سیاپا کردی ۔ میں ماں بننا چاہندی وی سی تے نہیں وی ۔
مینوں سیالاں دے دناں وچ پنڈاں وچ گھمن والے جوگی بڑا تنگ کردے ۔ تڑکے گلی-گلی گیت گاؤندے پھردے ۔ میں اٹھ بہندی سی اوہناں دے گیت سنن لئی ۔ اک تڑکے اک جوگی نے ہیک چکی- -'سکی ککھّ نہ کسے نوں دیئیں ربا ۔' میں اس گیت وچ ڈبّ گئی سی ۔ کئی دن-رات میں پاگلاں آنگ پھردی رہی ۔ سکی ککھّ دے بول میرے کناں وچ گونجدے رہے ۔ شاید میں پاگل ہو جاندی ۔ مینوں دھون-وڈھیؤ کڑی نے بچا لیا سی ۔ اوہدیاں اکھاں میٹیاں گئیاں سن ۔ اوہ مسکرا پئی سی ۔ اوہنے پیٹ ولّ اشارہ کیتا سی، تد جا کے میں شانت ہوئی سی ۔ اٹھاں سالاں بعد جا کے دھی نوں جنم دتا ۔ چھندر توں ڈیڈھ سال بعد بلویر جم پیا ۔ پھیر تاں اپروں-تھلی میں ستّ جنیپے کٹے ۔ پر بچے چھندر تے بلویر ہی ۔ چھندر پیو 'تے سی ۔ بلویر بالکل میرے ارگا ۔ میں اوہدے نین نقش دھیان نال دیکھدی تاں کھڑ اٹھدی ۔
اک دن میں اوہنوں کھڈھا رہی سی، منڈا بہت ہسیا ۔ بالکل دادا جان آنگ کھلھ کے ۔ میریاں اکھاں ساہمنے سراہل قاضیاں گھم گیا سی ۔ دادا جان نے مینوں انگلی لا کے اپنے گھراں وچ گھمایا ہویا سی ۔ میرے ابا الطاف حسین تاں دھکڑ ذمیندار سن پر دادا اقبال حسین نوں ساری قرآن شریف منہ-زبانی یاد سی ۔ اوہناں نوں اسلام بارے گہرا علم سی ۔ پنڈ وچ بالا پیر دا روزہ سی ۔ اوہ ہر روز خدمت کرن جاندے ۔ پھاتیا پڑھدے ۔ بالا پیر بڑی کرنی والے سن ۔ اوہناں دی قبر 'تے عورت وی چراغ- بتی کر سکدی سی ۔ میں اوہناں نال ویروار چراغ کرن جاندی سی ۔ زیادہ تر دادا جان نال ہی رہی ہاں ۔ اوہ میرے نال بہت تیہ کردے سی ۔
''جمیلہ اپنے دادے دی چہیتی آ ۔ اہتے گئی آ، عقل پکھوں وی تے شکل پکھوں وی ۔" اماں، بھیناں، بھائی، چاچے، تائے اکثر چھیڑدے ۔
اسلام والا آتم-گورو میرے اندر دادا جی نے بھریا سی ۔ اوہ روز روزے جاندے ۔ بالا پیر بارے سانوں کہانیاں سناؤندے رہندے ۔ ہن یاد نہیں رہیاں ۔ بسّ اینا کو پتہ کہ اک وار پیر جی کندھ 'تے بیٹھے سی ۔ اوہناں دا شاہوکار پتا گھوڑے 'تے آ رہا سی ۔ بالا جی نے کندھ نوں تھاپی دتی تے کندھ تور لئی سی ۔ گھوڑے توں پہلاں کندھ پہنچ گئی سی ۔ پیر جی دی پنڈ وچ بڑی مانتا سی ۔
دادا جان دسدے سی کہ اکبر بادشاہ دے بچہ نہیں سی ہندا ۔ اوہ ہاتھی 'تے چڑھ کے سرہال قاضیاں آئے ۔ پیر کولوں لال دی دات منگی ۔ اوہناں دی سکھ پوری ہو گئی سی ۔ پھیر اوہ سکھ لاہن آئے تاں پنڈ دے قاضیاں نوں زمین دا تیجا حصہ دے گئے سی ۔ دور-دور توں لوک سکھاں سکھن آؤندے ۔ راہوں والے وی روزے آؤندے سن ۔ میرا ویاہ وی چھوٹی ہندی دا راہوں دے جنیش نال کر دتا سی ۔ اوہناں دا پریوار پیراں دی سیوا کرن آؤندا سی ۔
جنیش فوجی افسر سی ۔ میرا اوہدے نال مکلاوا توریا جانا سی ۔ انی سال دی ہو گئی سی ۔ اوہ فوج 'چوں چھٹی آیا ہویا سی ۔ مکلاوے دیاں تیاریاں ہو رہیاں سن ۔ ادوں ہی رولے پے گئے سن ۔ کافراں نے میرا جنیش دھوکھے نلا قتل کر دتا ۔ نہیں تاں اوہ بھنّ کے رکھ دندا ۔ پکی رفل اوہدے کول سی پر ظالماں نے... ۔ ایہہ خبر ساڈے گھراں تکّ پہنچی تاں سارے سہم گئے سن ۔ راتوں رات پنڈ چھڈن دی تیاری کرن لگے سن پر دادا جان بالا پیر نوں اکلیاں نوں چھڈّ کے جان لئی تیار نہیں سی ۔ سارے قاضی دادے 'تے اوکھے سن ۔ اوہناں نوں مساں منایا سی ۔ ترن ویلے سارے جنے روزے اکٹھے ہوئے ۔
''ہے میرے پروردگار ۔ توں کندھ تور لئی سی ۔ اکبر بادشاہ نوں لال دی دات بخشی سی ۔ ہن اپنے جیاں دی رکھیا کر ۔" دادے نے پیر اگے گوڈے ٹیکے ہوئے سن ۔ ساری خلقت نے پیر اگے ہتھ اڈے، پر کجھ نہیں بنیا ۔ اس دن تاں پیر وی پتھر دا ہو گیا سی ۔
اجے بہرام کیمپ وچ پہنچے نہیں سی ۔ راہ وچ ہی حملہ ہو گیا ۔ میں اوہ دش بیان نہیں کر سکدی، انی ہو جاندی ہاں ۔ میں بہت وار بھلن دی کوشش کیتی ہے، پر بھلّ نہیں ہندا ۔
بلویر دے جنم توں بعد ایہناں گھر اکھنڈ پاٹھ رکھوایا سی ۔ بھیناں پھپھیاں نوں کپڑے لیڑے دتے ۔ سارے رشتے دار آئے ہوئے سن ۔ مینوں امی جان، بھائی، ابا جان تے ہمشیراں بہت یاد آئے ۔ میں اندر وڑ کے روئی ۔ جے میں اپنے گھر ہندی، گھر میلہ لگا ہونا سی ۔ نانکیاں-دادکی دے گیت-ناچ، حلال ہندے بکرے، شرابیاں دے مگھے میرے ذہن وچ گھمی جا رہے سن ۔ گھر دی ہی کلپنا کری جا رہی سی ۔
اتھے لاگے پنڈ میدلی آ ۔ اتھے وڈا روضہ ہے ۔ میں اگلے دن چوری اتھے گئے سی ۔ قبر 'تے بچے دا متھا ٹکاء کے لیائی سی ۔ ادوں اتھے گدی نشین سائیں نصرت خاں سی ۔ فقراں نے بچے نوں آشیرواد دتا سی ۔ اوہ مینوں اپنے لگے سی ۔
میں بڑے اوکھے دن کٹے ۔ بچتر سنگھ میرے نال رکھیلاں نالوں وی ماڑا ورتاؤ کردا ۔ بچے وڈے ہو رہے سن ۔ بچتر سنگھ منڈے نوں کٹدا-ماردا رہندا ۔ بڑھی تاں 'جلیا مسلا' ہی سددی ۔ مینوں بڑا غصہ آؤندا ۔ نیانے سکول پڑھن جاندے تاں سکھ دا ساہ آؤندا ۔ چھندر تاں پنجویں پاس کرا کے ہٹا لئی سی ۔ بلویر وڈے سکول پڑھن پا 'تا سی ۔
اک واری بلبیر حکمے ڈرائیور دے منڈے نال میدلی روزے چلے گیا ۔ اوہناں قبر 'تے چادر چڑھاؤنی سی ۔ بچتر سنگھ نوں منڈے دے جان دا پتہ لگّ گیا ۔ اس نے آؤندا ہی منڈا ڈھاہ لیا ۔ گٹی توں پھڑ کے منڈے دا اڑاہٹ کڈھا دتا سی ۔ کٹّ-کٹّ کے برا حالَ کر دتا ۔
''ایہہ سالے کوئی بندے آ ۔ جنہاں دا کوئی دھرم نہ ایمان ۔ سکھ ہو کے چادراں چڑھاندے پئے نے ۔" ایہہ ڈرائیور دے ٹبر نوں گالھاں کڈھن لگّ پیا سی ۔ ایہہ گلاں سن کے میرے اندروں لاٹ نکلی سی ۔
میں اس دن نوں کوسن لگّ پئی، جس دن ایہدے لڑ لگی سی ۔ مینوں گردوارے لجا کے نہایا سی ۔ ایہناں دے شبداں وچ پوتر کیتا سی ۔ مولا سنگھ نے آپ مہرے ہو کے امت چھکایا سی ۔ میں اﷲ تالا دا بھانا منّ کے گاترا پا لیا سی ۔ اوہناں جمیلہ توں پریتم کور بنایا سی ۔ چونکے-چلھے چاڑھن لئی ایہہ شرط ایہناں دی ضروری سی ۔ بچتر سنگھ دی ماں نکّ 'کٹھا کری پھر رہی سی ۔ کہندی سی جے ادیں چونکے چاڑھ لئی تاں اسیں بھٹّ جاوانگے ۔
پہلاں پہل بڑھی نے مینوں ملو-ملی گردوارے لے جانا ۔ میری کوئی رچی نہیں سی ۔ میں کدے پاٹھ نہیں کیتا، نماز پڑھدی ہاں ۔ ایہہ سمجھدے سی کہ پاٹھ کردی ہاں ۔ گردوارے تاں گھم-پھر آؤندی سی ۔ گروآں نوں سجدہ کر آؤندی سی ۔ ہاں، گردوارے جان نال پروہتاں دی جنکو دلاری نال سہیلپنا پے گیا سی ۔ اوہ گوردواریاں- مندراں وچ تری رہندی ۔ مینوں اوہدیاں گلاں چنگیاں لگدیاں ۔
بلویر دسویں توں بعد اگانھ نہ پڑھیا ۔ پڑھن نوں ماڑا سی ۔ بچتر سنگھ اوہدے نال ٹونڈ-کٹائی کردا رہندا ۔ ساری عمر میرے نال کلیش رکھیا ۔ منڈا وڈا ہویا تاں اوہدے نال شروع کر لیا ۔ اوہ وی موہرے آکڑن لگّ پیا سی ۔ جدوں کدے ایہہ مینوں ماردا، اوہ میری مدت کردا ۔
ایہدی بڑھی تے بڑھا پنج-چھ مہینے دے انتر نال ہی دنیاں توں چلدے ہوئے ۔ ایہہ اچی-اچی کیرنے پاوے ۔ لوک ایہنوں چپّ کراؤن، پر ایہہ ہٹے نہ ۔ مینوں بڑا غصہ آیا ۔ میرے دادے والا دش میریاں اکھاں ساہمنے آ گیا ۔ کافراں نے قافلے نوں گھیر لیا سی ۔ مینوں ادوں ہی پتہ لگا، جدوں چکّ کے گھوڑے 'تے بٹھا لی ۔ میں کویں نہ کویں اوہناں توں چھٹّ گئی سی ۔ بھجّ کے دادے دیاں لتاں نوں چمبڑ گئی سی ۔ اوہ چار-پنج جنے میری لتاں توں کرنگڑی چھڈا کے لے جاندے ۔ میں مڑ اوہناں توں چھٹّ جاندی تے دادے دیاں لتاں نال چمبڑ جاندی ۔ پنج-ستّ وار اےداں ہی ہویا ۔ اک کافر نے دادے دیاں لتاں ہی وڈھّ دتیاں ۔ میرے ہتھاں وچ گوڈیاں توں تھلے دا حصہ رہِ گیا سی ۔ جداں ہندوستان نوں وڈھّ 'تا سی ۔ ساڈے لوکاں کول اک حصہ پاکستان رہِ گیا سی... ۔ نیرنی کھا کے ڈگّ پئی سی ۔ پھیر مینوں نہیں پتہ کی ہویا ۔ دناں راتاں دا حساب نہ رہا ۔ کال-کوٹھڑی وچ بند سی ۔ کئی دناں بعد کڈھیاں ۔ پھیر جتھیدار مولا سنگھ تے پنڈت کشور دتّ دے جتھے دیاں تلواراں لشکیاں ۔
پنجاہ وار کوشش کیتی ہے کہ اوہناں کمینیاں نوں بھلّ جاواں پر دادے دیاں لتاں بھلن نہیں دندیاں ۔ ایہدا پیو مریا، مار کتے اڑاہٹ پاوے ۔ برا حالَ کیتا ہویا ۔ سارا اسمان سر 'تے چکیا پیا ۔ اوہ تے اپنی موت مریا ۔ میرا دادا... ۔ میرے ہتھاں وچ دادے دے گٹے محسوس ہوئے ۔ میں وی کیرنے پاؤن لگّ پئی سی ۔ بچتر سنگھ ہریں بڈھی تے بڈھے تے است پاؤن کیرتپور صاحب گئے ۔ دونوں وار مینوں بڑا زور پایا، مے نہ گئی ۔
اس توں اگلے سال آنندپور صاحب وساکھی دے میلے 'تے پنڈوں ٹرالی گئی ۔ جنکو دلاری میرے 'تے وی زور پاؤن لگی ۔ سارا ٹبر میلہ دیکھن تر پیا ۔ آنندپروں ہو کے کیرتپور گئے ۔ ایہہ اتھے کھڑ کے وی ماں پیو نوں روندا رہا ۔ لنگر چھکن توں بعد ڈھاڈیاں دیاں واراں سنن بھائی گردتے والے پنڈال وچ چلے گئے ۔ اوہناں ساکہ سرہند شروع کیتا ہویا سی ۔
''خالصہ جی، گورو گوبند سنگھ جی دے چھوٹے صاحبزادیاں نوں صوبہ سرہند نے مسلمان بنن لئی بتھیرے لالچ دتے، پر اوہ نہ منے ۔ صوبے نے کیہا کہ دھرم بدل لؤ، نہیں تاں تخم اڈا دیاںگا ۔ ماتا گزری جی دے لاڈلے پوتیاں نے کیہا-سرا جاندا تاں جاوے، پر دھرم نہیں بدلانگے... ۔ خالصہ جی، ظالماں نے نکے-نکے لال نیہاں وچ چن دتے پر اوہناں دھرم نوں آنچ نہیں آن دتی ۔"
ڈھاڈیاں دا پرچارک بانہاں کڈھ-کڈھ کے ساکہ سرہند سنا رہا سی ۔ سن کے پہلاں مینوں جوش بڑا آیا ۔ پھیر میرا ساہ پھلن لگّ پیا ۔ میں رو پئی ۔ میتھوں اتھے ہور بیٹھیا نہ گیا ۔ بھجّ ہی لئی ۔ بابا بڈھن شاہ دے جا کے ساہ لیا سی ۔ بلویر ہریں مگر ہی آ گئے سی ۔ راتو رات اتھوں تر پئے سی ۔ بچتر سنگھ نے مینوں بڑیاں گالھاں کڈھیاں ۔
کئی مہینے ساکہ سرہند ہی میرے کناں وچ گونجدا رہا ۔ اک پاسے ساکہ سرہند سی، دوجے پاسے دادے دا قتل ۔ زبردستی امت چھکاؤنا ۔ ایہہ دش میریاں اکھاں ساہمنے آ جاندے ۔ میں رات نوں اٹھ کے تر پیندی سی ۔ آپ مہارے بولن لگّ پیندی ۔ میرے اندر اک سنگھرش چل پیا سی ۔ جنکو دلاری بتھیرا سمجھاؤندی، پر میں روغن ہو گئی سی ۔ مینوں کٹے-وڈھے عورتاں مرد دکھدے ۔ کسے دیاں لتاں وڈھیاں ہندیاں، کسے دیاں بانہاں ۔ اک رات تاں قہر ہو گیا ۔ میرے تائے دی دھی سلطانہ میری پواندی آ کھڑی ہوئی ۔ اوہدیاں دونوں چھاتیاں وڈھیاں ہوئیاں سن ۔ خون دیاں تتیریاں وہِ رہیاں سن ۔ میری چیک نکل گئی سی ۔
جنکو دلاری اوپری قصر سمجھ کے مینوں شہر دے اک مندر وچ لے گئی ۔ اتھے اک پنڈت پانی پڑھ کے دندا سی ۔ مندر گئیاں، تاں مندر دے باہر 'گرو سے کہو ہم ہندو ہے' دے نعرے لگّ رہے سن ۔ اک خاکی نکر والا تینگھڑ-تینگھڑ کے نعرے لا رہا سی ۔ لوک اسدے مگر بول رہے سن ۔ اندر وڑیاں تاں پنڈت جی گیتا اپدیش دے رہے سن-
''بھگوان کشن، ارجن نوں اپدیش دندے ہن کہ توں یدھ کر ۔ ایہہ دھرم دی ادھرم 'تے جت ہوئےگی ۔ جے توں جت گیا تاں راج- بھاگ ملیگا ۔ ہار گیا تاں سورگاں 'چ جائینگا ۔ کیونکہ توں دھرم- یدھ لڑ رہا ہیں ۔"
میں اتھوں وی بھجّ لئی سی ۔ جنکو دلاری میرے نال ہی تر پئی سی ۔ اوہنے مینوں ہور تنگ نہ کیتا ۔
میں گردوارے، مندر جانا بند کر دتا ۔ جدوں چلے جاندی، اوہناں کوئی ساکہ سناؤنا شروع کر لینا ۔ اسے ویلے میرے ہتھاں وچ دادے دے گٹے آ جاندے ۔ میں رشتے داری وچ وی اکھنڈ پاٹھاں جاں بھوگاں 'تے نہ جاندی ۔ جے جانا پے جائے تاں اپنے آپ نوں کم وچ الجھا لیندی ۔
بلویر اڈّ دکھی سی ۔ پیو-پتّ لڑ پیندے ۔ گھر وچ کم نہیں سی ۔ وہلے لڑ پیندے ۔ بچتر اوہنوں اپنا منڈا وی سویکار نہیں کر رہا سی ۔ گھر وچ روز کلیش پیا رہندا ۔ گھر جوان دھی بیٹھی سی ۔ بلویر تاں اکّ کے حکمے دے منڈے نال ڈرائوری سکھن لگّ پیا ۔ ڈیڈھ سال منڈے نے بڑے دھکے کھادھے پر پورا ڈرائیور بن گیا سی ۔ زردہ کھان دی ماڑی عادت پے گئی سی ۔ اک دن سر تے داڑھی دے وال منا کے آ گیا ۔
''دیکھ سالے نے خسرے دی اڈی ارگا منہ کڈھیا پیا ۔" بچتر سنگھ نے منڈے 'تے ہتھ چکّ لیا سی ۔ اوہ کہڑا گھٹّ سی ۔ بڑھا چکّ کے کھرلی وچ ماریا ۔ ایہنوں گلی کرا کے مزہ آیا سی ۔
چھندر دا ویاہ کر دتا ۔ ویاہ توں بعد میری حالت ہور طرحاں دی ہو گئی ۔ ویاہ وچ میرے نال لاگیاں نالوں وی ماڑا وہار ہویا ۔ جویں چھندر دی ماں میں نہ ہوواں ۔ مینوں امی جان، ابا جان، بھائی تے بھیناں دی بہت یاد آؤن لگّ پئی ۔ پھیر مینوں دادا جان تے اوہ کڑی تنگ کرن لگّ پئے ۔ کڑی دی وڈھی ہوئی دھون میرے آلے-دوآلے چکر کڈھن لگّ پیندی ۔ سلطانہ دیاں وڈھیاں چھاتیاں مولا سنگھ تے کشور دتّ ارگیاں دے مونہاں وچ ہندیاں ۔ پتہ نہیں اک دن من وچ کی آیا ۔ میں سراہل قاضیاں نوں چلے گئی ۔ بالا پیر نوں اجے جا کے سجدہ ہی کیتا سی ۔ بچتر سنگھ مینوں دھون توں پھڑ کے اپنے پنڈ لے آیا سی ۔ پرینی نال میری جھوٹے کٹن آنگ کٹّ-مار کیتی ۔ میں اس نوں بلاؤنا بند کر 'تا ۔
میری حالت زیادہ وگڑ گئی سی ۔ میرے کناں وچ ساکہ سرہند گونجدا رہندا ۔ میرے اندر دھرم تے ادھرم دی ٹکر ہو رہی سی ۔ جمیلہ جیؤندی ہو رہی سی ۔ میرے ساہمنے صاحبزادے مسکرا رہے سی ۔ نیہاں وچ چنیاں معصوم جنداں ۔ ڈھاڈیاں دیاں واراں نے میرے اندر جوش بھر 'تا ۔ پرچارک دی جیوں ہی انگلی اتے گئی، میں گاترا لاہ دتا ۔
ایہہ بڑا تینگھڑیا ۔ بھائی نوں گردوارے توں لے آیا سی پر میں کسے دی نہ منی ۔
بلویر گھر گھٹّ ہی آؤندا ۔ اوہ کدے کسے دی گڈی 'تے ڈرائیور لگّ جاندا، کدے کسے ہور 'تے ۔ چار-پنج سال توں بعد اوہنے میدلی روزے والے فقیراں دی گڈی چلانی شروع کر دتی ۔ بچتر سنگھ ایہہ سن کے گالھاں کڈھن لگّ پیا سی ۔ اوہنوں اتھوں ہٹ جان لئی کہندا رہا پر اوہ نہ منیا ۔
تنّ-چارن سال وچ ہی پتّ نے ناں کما لیا سی ۔ فقیراں دے نزدیک ہو گیا سی ۔ اوہناں دا خاص بندہ بن گیا سی ۔ گھر پیسے دین لگّ پیا سی ۔ زیادہ تر میری ہتھیلی 'تے ہی روپیئے رکھدا ۔ ایہہ سڑ جاندا ۔ میں پھلی نہ سماؤندی ۔ پتّ نے کوٹھی بنا کے گھر دی گندگی کڈھ دتی سی ۔ گھر پیسے آؤندے دیکھ کے ایہہ چپّ ہو گیا سی ۔ میں روزے جاندی ۔ ایہہ مینوں روکدا نہ ۔ جس دن فقیر نے گھر پھیرا پاؤنا ہندا ۔ ایہہ گھروں غائب ہو جاندا ۔ گردوارے جا وڑدا ۔ کئی وار فقیراں دے شہنشاہی جیون دیاں گلاں کرن لگّ پیندا ۔ فقیر نوٹاں دا مینہہ ورھا دندے سی ۔ ایہہ ادوں بڑا خوش ہندا ۔
بلویر گھر پراہنیاں آنگ ہی آؤندا ۔ روزے دا سارا کم سنبھالنا پیندا سی ۔ ایہہ چاہندا سی منڈا روز گھر آوے ۔ اتھے بہتا گھلے-ملے نہ ۔ صرف کم کرے تے مایہ گھر لیاوے ۔ اہنے اوہدا ویاہ کرنا چاہیا ۔ اک واری گھر آیا تاں ویاہ بارے گلّ تور لئی ۔ اوہ سچی درگاہ دیاں گلاں کردا رہا ۔ اوہدے مونہوں فقیری لائن دیاں گلاں سن کے بڑی حیرانی ہوئی ۔ مینوں لگیا اوہدی فقیراں نال لو لگّ گئی ہے ۔ ایہہ اوہدیاں گلاں سن کے سڑ گیا سی ۔ اوہ ویاہ دا بھوگ ہی پا گیا سی ۔
میں کجھ دناں بعد روزے گئی ۔ دیکھیا کہ بلویر بلویر نہیں رہا ۔ دادو شاہ بن گیا ہے ۔
توکھا ساڈا گوانڈھی ہے ۔ کندھ نال کندھ لگدی ہے ۔ اوہنے اوہناں دناں وچ ہی گھر بھوگ رکھا لیا سی ۔ مینوں مجبوراً اتھے جانا پیا ۔ بھوگ پیا تاں ڈھاڈی واراں گاؤن لگّ پئے ۔ پرچارک نے شروع ہی اتھوں کیتا-
''خالصہ جی، بھائی تارو سنگھ نے کھوپڑی لہا لئی ۔ بھائی متی داس نوں آرے نال چیر 'تا پر گورو دے سنگھاں نے دھرم نہیں بدلیا ۔ سنگھنیاں نے اپنے پتاں دیاں بوٹیاں-بوٹیاں کرا کے جھولیاں وچ پا لئیاں پر خالصہ جی دھرم 'تے قایم رہیاں ۔"
اوہدے بھاشن نال میرے لونء-کنڈے کھڑے ہو گئے ۔ مینوں اپنا آپ دوشی لگیا ۔ اسے ویلے دادے دا ادھا سریر ہوا وچ لٹک گیا ۔ گٹے میرے ہتھاں وچ آ گئے ۔ میں اکھاں تے مٹھیاں میٹ لئیاں ۔ اکھ کھولھی تاں دھون-وڈھیؤ کڑی ساہمنے آ گئی ۔ اوہدا دھڑ میرے ولّ نوں ودھ رہا سی ۔ اوہ مینوں چڑا رہی سی جاں ونگار رہی سی، پتہ نہیں لگّ رہا سی ۔ خون نال نچڑدی ہوئی سلطانہ میرے مہرے کھڑی سی ۔ اوہدیاں چھاتیاں وچوں نکلدا لہو، دریا دا روپ دھارن کر گیا سی ۔ میری اماں تے بھیناں دیاں چیکاں میرے کنیں پئیاں ۔ اس ویلے مینوں دندل پے گئی ۔
ہوش وچ آئی تاں میرے ساہمنے بلویر بیٹھا سی ۔ مینوں بے ہوش نوں روزے لے آیا سی ۔ کئی دن روزے رہی ۔ بالکل ٹھیک ہو گئی سی ۔ ایہہ ساری کرپا میرے پتّ دی ہوئی سی، سائیں دادو شاہ دی ۔ میں کدے پنڈ چلے جاندی تے کدے روزے ۔ بچتر سنگھ کچیچیاں وٹدا رہندا پر بے بس سی ۔
اس دن جدوں روزے توں گھر مڑی تاں بچتر سنگھ نے کرپان کڈھ لئی سی ۔ کہن لگا-
''کلچھنیئے، میرا پتّ مسلمان بنا 'تا ۔"
پچھلے ہفتے فقیر نصرت خاں دا انتقال ہو گیا سی ۔ اوہ جان ویلے اپنے دادو شاہ نوں گدی نشین بنا گئے ۔ جس دن ایہہ رسم ہونی سی، میں بچتر سنگھ نوں لیاؤن لئی کار دے کے ڈرائیور بھیجیا سی ۔ مر جانا آیا ہی نہیں ۔ سگوں مینوں گھر گئی نوں وڈھن نوں پھرے ۔ نالے میرے پتّ دادو شاہ نوں ۔ میں بھلا اس توں ڈردی ہاں ۔ بالکل نہیں ۔ ایہہ تے ہن مریا سپّ آ ۔ میں گل نہیں پاؤنا چاہندی ۔
روزے جاندی ہاں ۔ اک-دو جنے مینوں 'جمیلہ بیبی' کہہ کے بلاؤندے نے ۔ مینوں کوئی اس طرحاں بلائے تاں چنگا-چنگا لگدا ہے ۔
''اماں، کوئی اچھا؟" میرے دادو شاہ نے اپنی اماں جان توں پچھیا ہے ۔
میں سراہل قاضیاں ولّ انگلی کیتی ہے ۔ بالا پیر دا دسّ کے رو پئی ہاں ۔ پتّ نے میرے اتھرو پونجھے ہن ۔ میرے بیٹھیاں ہی اتھوں دے پربندھ بارے ڈیوٹیاں لا دتیاں نے ۔ اجاڑ پئی جگہ نوں روشن کرن لئی سیوادار چل وی پئے نے ۔
اج میں اپنی جنم بھوئیں 'تے بیٹھی ہاں ۔ بالا پیر دے روزے 'تے ۔ پیر جی دا عرص منایا جا رہا ۔ چہوں پاسیں سنگت ہی سنگت دکھائی دے رہی ہے ۔ تلّ سٹن نوں وی جگہ نہیں ہے ۔ میرے لال نے مینوں اپنے کول سٹیج 'تے بٹھایا ہویا ۔ قوال کوالیا گاؤن لگے ہوئے نے ۔ ایہہ رپیاں دا مینہہ ورھا رہا ہے ۔ چھ فٹّ لما ۔ گورا نچھوہ ۔ ہرے بستراں وچ نورو نور ہویا پیا ۔ ایہہ مینوں پتّ نہیں دادا لگّ رہا ۔
میں ڈرائیور نوں نال لے کے کار وچ بیٹھدی ہاں ۔ بچتر سنگھ دے پنڈ جان دا اشارہ کردی ہاں ۔ پتہ نہیں میرے من وچ کی آئی ہے ۔
پنڈ پجدی ہاں ۔ میں خوشی وچ باوری ہوئی پئی ہاں ۔ کلکاریاں مارن نوں چتّ کردا ہے ۔....بچتر سنگھ دے گھر آ گئی ہاں ۔ بڈھا منجے 'تے لاش بنیا پیا ۔...میں چوبارے 'تے چڑھدی ہاں ۔ میریاں اکھاں جتھیدار مولا سنگھ تے پنڈت کشور دتّ ارگیاں نوں لبھدیاں نے ۔ میں اوہناں نوں سراہل قاضیاں لجانا چاہندی ہاں ۔ دسنا چاہندی ہاں کہ اقبال حسین اجے مویا نہیں ۔

 
 

To veiw this site you must have Unicode fonts. Contact Us

punjabi-kavita.com