اجمیر سدھو
Ajmer Sidhu

Punjabi Kavita
  

Kande Da Zakham Ajmer Sidhu

کنڈے دا زخم اجمیر سدھو

بلوندر ججّ دے اپنے پنڈ شاہ پور توں فون سی۔ بھتیجے دا نمبر دیکھ کے تھوڑھی گھبراہٹ وی ہوئی سی۔ انجھ ٹائم تاں بہتا نہیں سی ہویا۔ کیلیپھورنیاں تاں چووی گھنٹے جاگدا ہے پر اوہدے لئی تاں رات پے چکی سی۔ اوہ سویرے پنج وجے اٹھدے ہن۔ آپ تیار ہندے ہن۔ بیٹی رچا تے پوتیاں نوں وی تیار کرنا پیندا ہے۔ اوہ آپ تاں ستّ وجے گھر توں کم لئی تر پیندا ہے۔ اٹھ وجے اپنی ‘سگرٹ شوپ’ کھولھ لیندا ہے۔ رات اٹھ وجے شوپ بند کرنی ہندی ہے۔ نوں وجے گھر پجّ کے حساب-کتاب کردیاں، کھانا کھاندیاں تے ٹیلیوژن دیکھدیاں ساڈھے گیاراں باراں وجع ہی جاندے ہن۔ اجے اوہنوں ستے نوں گھنٹہ کو ہی ہویا سی۔ فون دی بیلّ کھڑک پئی سی۔ اسدی پتنی نے وی اکھاں کھولھ لئیاں سن۔
‘‘سکھی دا سی۔ ... ہاں، سکھ خیر ہی ہے۔’’ اوہ اپنی پتنی نودیپ دے ادھ نیند وچ پچھے کنے سارے سوالاں دے جواب دو سطراں وچ دے کے چپّ کر گیا ہے۔
اوہنے نودیپ نوں سون لئی کیہا ہے پر اوہدی اپنی نیند اڈ-پڈّ گئی ہے۔ پتنی دے گھراڑے دوبارہ وجن لگّ پئے ہن۔ اوہدیاں اکھاں چھت ولّ لگّ گئیاں ہن۔ تھوڑھے دن پہلاں ریشما دی خبر اوہنوں ولوندھر کے رکھ گئی سی۔ اوہ تے کنا ظلم ڈھاہیا سی جروانیاں نے۔ اوہدے منہوں سفیدپوش کیاں نوں کلو دی گالھ نکلی ہے۔ اوہنوں اوہ دن وی یاد آئے، جدوں اوہ لک لک کے دن کٹدے سن۔ اوہدے بھتیجے سکھی کول مشتاق دی خبر تاں سی پر پوری ڈیٹیل نہیں سی۔
اوہ تاں خبر سندے سار ہی اپسیٹّ ہو گیا۔ ہن اوہ بیڈّ ’تے پیا پاسہ وی نہیں سی لے رہا۔ خورے نودیپ جاگ ہی نہ پوے؟ اوہناں سویرے ڈیوٹی وی کرنی ہے۔ نالے اوہ کہڑا مشتاق جاں ریشما نوں جاندی نہیں۔ اوہ جدوں وی انڈیا گیڑا ماردے، مشتاق نوں گھر سدّ لیندے۔ گھر دے کماں کاراں دی ساری ذمیواری اوہنوں سنبھال دندے۔ ریشما تے اوہدی ماں رسوئی دا کم کردیاں، کپڑے لیڑے دھون تے پریس کرن توں لے کے سبھ چھوٹے وڈے کم کردیاں۔ اوہ سوچ رہا، اس ویلے اس پریوار ’تے کی بیت رہی ہوویگی؟
پچھلے سال سیالاں وچ اوہ سکھی دا ویاہ کرن گئے سی۔ چھ ویک پنجاب رہے سن۔ اوہناں دناں وچ وی اک گھٹنا واپر گئی سی۔ اوہناں دے پنڈ مذہبیاں، تیلیاں تے بازیگراں دے گھر اکٹھے ہی ہن۔ اوہناں گھراں وچ ہی بازی پاؤن والے دولے دے منڈے دی کریانے دی دوکان ہے۔ سفیدپوش سردار دے دونوں پڑپوتے تے اوہناں دے ساتھی رات نوں حویلی وچ شراب دی مہفل جما کے بیٹھے سن۔ اوہناں نے جاں تاں سگرٹاں لینیاں ہونیاں جاں کوئی بھجیا وغیرہ۔ اوہ رات دے باراں-اک وجے آ کے آوازاں مارن لگّ پئے۔ شاید دولے دا منڈا گھر نہیں سی۔ نونہہ نے شوپ کھولھی نہ۔ اوہ گالھاں کڈھن لگّ پئے۔ دوکان دے باہر بینچ پئے سن۔ اوہ بھنّ سٹے۔ دروازے اتے لوہے دا ٹین سی۔ اس اتے نیم بورڈ لگا ہویا سی۔ اوہ چکّ کے گلی وچ مارے۔ دوکان دے دروازے اتے لتاں مارن لگّ پئے۔ اوہنیں پورا کھرود پایا سی۔ کوئی کسک نہیں رہا سی۔ سبھ دیاں جیبھاں نوں تالے لگّ گئے سن۔ جدوں دولے تے اوہدی نونہہ دیاں چیکاں اچیاں ہوئیاں تاں مشتاق نے کوٹھے چڑھ کے للکارا مار دتا سی۔
‘‘کہڑا آ اوئے؟ ... جان نہ بھجّ کے۔ اسیں آ رلے۔’’
مشتاق دے مگر ہی پنج-ستّ ہور آوازاں اٹھ پئیاں سن۔ اوہنیں اپنے آپ نوں گھردے دیکھیا تاں اوہ پترے واچ گئے۔ نودیپ تے بلوندر ججّ نوں رات والی گھٹنا دا سویرے اٹھ کے ہی پتہ لگا سی۔ اوہ اوہناں دے محلے جا کے وی آئے سن۔ بلوندر ججّ نے اوہنوں شاباشے دتی سی۔
ججّ دیاں اکھاں پردیاں ولّ تاڑے لگیاں ہوئیاں سن۔ ہن اوہ پردیاں توں اکھاں گھما کے لونگ روم دی کندھ ’تے لے گیا ہے۔ جتھے منھی-منھی روشنی وچ پاش دیاں اکھاں چمک پئیانہن۔ کندھ ’تے تصویر تاں کرانتی کاری شاعر پاش دی ہے پر اوہنوں جھاؤلا پے رہا جویں پاش دے نال والی جگہ ’تے مشتاق ڈھانگی چکی پشواں نال جا رہا ہے۔ پاش اس دی پٹھّ اتے کویتا ‘کنڈے دا زخم’ لکھ رہا ہے۔ اوہ لائیناں تاں اوہدے اندر اکریاں ہوئیاں ہن پر اوہنوں اویں لگّ رہا جویں کندھ ’تے لکھیاں ہون-
اوہ بہت دیر تکّ جیندا رہا
کہ اس دا نام رہِ سکے،
دھرتی بہت وڈی سی
تے اس دا پنڈ بہت چھوٹا
اوہ ساری عمر اکو چھنّ وچ سوندا رہا
اوہ ساری عمر اکو کھیت وچ ہگدا رہا
اتے چاہندا رہا
کہ اس دا نام رہِ سکے۔
مشتاق کدے اوہدے پنڈ دا واگی ہندا سی۔ اوہ پنڈ دا مال ڈنگر چاردا رہا۔ ہن تے بڈھا ہو گیا سی۔ سترویاں دا اوہ بھر جوان واگی اوہدے مہرے گھمی جاندا ہے۔ اوہناں دا پنڈ کوئی بہت وڈا نہیں سی۔ تنّ کو سو دے نیڑے تیڑے گھر ہونگے۔ پنج-ستّ زمینداراں دے گھر تاں واہوا خوش حال سن۔ سفیدپوش۔ سردار لچھمن سنگھ کول زمین دی سبھ توں وڈی ڈھیری سی۔ اوہ انگریز حکومت ویلے سرکار دا خیر کھواہ رہا سی۔ اس نوں عوض وچ سرکار ولوں مہبے ملے ہوئے سن۔ اوہناں دے اپنے کامے سن۔ باقی پنڈ دے لوک ماتھڑ ہی سن۔ انجھ پنڈ دی بہتی آبادی کمبواں دی سی۔ باقی جنے کمبوہ تے جٹّ سن، ڈیڈھ جاں دو کھیتاں دے مالک سن۔ ایہہ کوئی ڈیڈھ کو سو گھر ہوئےگا۔
ایہناں وچوں ادھے گھراں دیاں کٹیاں، کٹے، مجھاں، جھوٹے، گاواں، وچھے، بلد تے بکریاں آدی چارن مشتاق لے جاندا۔ اوہدے نال دات تے مشق چکی اوہدا بھتیجا تریا ہندا۔ اوہدا بھرا نجیرا تے نجیرے دا وڈا منڈا باقی ادھے-گھراں دے ڈنگر چارن لئی لے کے جاندے۔ مشتاق دا اک اصول سی اوہ کسے دے گھر توں نہ ڈنگر لین جاندا سی تے نہ چھڈن۔ اوہ پنڈ دے شاملاٹ وچ پجّ جاندا۔ لوک اتھے ہی اوہنوں پشو سنبھال کے جاندے۔ جیکر کسے دا مال وچھا رہِ جانا، اوہناں آپ مگر جانا تے نال رلا کے آؤنے۔
اوہناں سمیاں وچ سال دی اک فصل ہندی سی۔ اوہ وی ساؤنی دی فصل جو مینہہ دے سہارے پلدی سی۔ باقی سارا سال خشکی، ویرانی پئی رہندی۔ غریبی بہت ہندی سی۔ اوہناں دے پنڈ دے آلے دوآلے ٹبے ہندے سن۔ ریت متّ ماری رکھدی۔ مشتاق نے سارے پشو پنڈ توں باہرلی ڈھاب ’تے چرن لا دینے۔ پشواں دیاں اڈنگنیاں اس دا دن بھر جی لائی رکھدیاں۔ کجھ پشواں دے تاں اوہنے ناں وی دھرے ہوئے سن۔ بلوندر ہراں دی پنج کلیانی دا ناں اوہنے بلو رکھیا ہویا سی۔ اوہ ناں لے کے جدوں پشو نوں دبکا ماردا، مزال سی پشو ہلّ وی جاندا۔
جدوں سورج اپنی لالی نال پنڈ دے ریتلے ٹبیاں نوں لال کر دندا، مشتاق وی ادوں ای پشواں نوں پنڈ ولّ لے تردا۔ پشو نت دے وانگ جگالی کردے شاملاٹ پجّ جاندے۔ اتھے اپنے مالکاں نوں دیکھ کے اڑنگن لگّ پیندے۔ اوہ ہکدے اوہناں نوں کھرلیاں تکّ لے جاندے۔ سنگل پا کے بنھ لیندے۔
دبنگ اکھاں والے شاعر نال مڑ بلوندر نے اکھاں ملائیاں ہن۔ مشتاق تے اوہدا بھتیجا لوکاں دے گھراں وچ روٹی لین ترے ہوئے ہن۔ بلوندر نوں لگا جویں پاش فوٹو وچوں نکل کے اپنی سطراں دیاں کویتاواں گنگناؤن لگّ پیا ہے۔
اس عمر بھر بسّ تنّ ہی آوازاں سنیاں
اک ککڑ دی بانگ سی
اک ڈنگراں دے گھرکن دی آواز
تے اک اپنے ہی بٹاں وچ روٹی پچاکن دی
ٹبیاں دے ریشمی چانن وچ
سورج دے استن دی آواز اس نے کدے نہیں سنی
بہار وچ پھلاں دے چٹکھن دی آواز اس نے کدی نہیں سنی
تاریاں نے کدے وی اس دے لئی کوئی گیت نہیں گایا۔
مشتاق دی خبر تے اس بارے کویتا یاد کرکے شاعر بلوندر ججّ دے اندروں کجھ ٹٹیا ہے۔ اوہدیاں اکھاں سلھیاں ہو گئیاں ہن۔ مشتاق دے پرکھیاں دا پنڈ وچ کدے تیل کڈھن دا کوہلو ہندا سی۔ علاقے وچ اس دی مشہوری بڑی سی۔ اس کوہلو دی چڑھت نہ بلوندر نے دیکھی تے نہ ہی مشتاق ہریں۔ بلوندر دا باپ دسدا ہندا سی-‘جتھے ہن سرکاری سکول دی عمارت ہے۔ ایہدے لاگے دن رات کوہلو چلدا ہندا سی۔ جدوں دیش دا بٹوارا ہویا، ایہہ پریوار وی لٹیا پٹیا گیا۔ انجھ مڑ کے کوہلو چالو تاں کر لیا سی پر اوہناں دے پیر نہ لگے۔ ماڑی موٹی روٹی کھان جوگے ہو گئے سن۔ پھر شہراں وچ وڈے وڈے کوہلو لگّ گئے۔ مارکیٹ وچ طرحاں-طرحاں دے تیل تے بناؤٹی گھیؤ آؤن لگے۔ مارکیٹ دا سستا تیل پنڈاں ولّ نوں رخ کر گیا۔ مشتاق دے بزرگاں توں مہنگا تے شدھ تیل کون خریددا؟ ایہناں دے کوہلو توں مکھیاں اڈن لگیاں۔ مشتاق تے نزیرا ادوں دس باراں سالاں دے ہونگے، جدوں ایہناں دا باپ چل وسیا۔ ایہہ ادوں دے ہی لوکاں دے پشو چارن لگے ہوئے ہن۔
بلوندر نے اکھاں پونجھیاں ہن۔ اوہنوں ہن وی اوہ وگّ لئی تریا جاندا دکھدا۔ لمی ڈھانگی موڈھے ’تے جھولدی پئی ہے۔ اوہدے پچھے دھوڑ اڈّ رہی ہے۔ اوہدے کالے رنگ ’تے پئی مٹی وی اوہنوں بے-پچھان نہ کردی۔ اوہنوں اوہدا حدوانے ورگا سر اجے وی دوروں چمکاں ماردا دس رہا ہے۔ ضدن اوہ سر ’تے پرنا بنھ لیندا۔ پرنے دے لڑ ڈھلے ہندے۔ اس وچوں والاں دیاں جٹوریاں باہر نوں جھاک رہیاں ہندیاں۔ اوہنوں اوہدی انواہی داڑھی دی جھلک اجے وی صاف دکھ رہی ہے۔
پاش پنڈ آؤندا۔ اوہدے نال گلیں جٹّ جاندا۔ جویں چترکار کسے آجڑی نوں کول بٹھا کے پینٹنگ بناؤندا ہے۔ اوہ اویں اوہدے ڈھڈّ وچ جا وڑدا۔ اوہ وی رنگاں وانگ شبداں نال گھل مل جاندا۔ اوہی شبد ہن بلوندر دے بلھاں ’تے آئے ہن۔
عمر بھر اوہ تنّ ہی رنگاں توں بسّ واقف رہا
اک رنگ بھوئں دا سی
جدھا کدے وی اوہنوں ناں نہیں آیا۔
اک رنگ اسمان دا سی
جدھے بہت سارے ناں سن
پر کوئی وی اوہدی جیبھ ’تے چڑھدا نہیں سی۔
اک رنگ اوہدی تیویں دیاں گلھاں دا سی
جس دا کدے وی سنگدیاں اس ناں نہیں لیا۔
بلوندر نوں مشتاق روٹیاں کھا رہا دکھ رہا ہے۔ اوہ میتھیاں والیاں مکی دیاں پندراں-ویہہ روٹیاں کھا کے ہی لسی پیندا سی۔ پھر اوہ ڈکار ماردا تے تر پیندا۔ پہلاں پہل بلوندر نے پاش نوں اوہدے کھان پین بارے دسیا سی تاں اوہنے یقین نہیں سی کیتا۔ اوہ جنہاں ستر-پجھتر گھراں دا مال چاردے سی، اوہناں گھراں وچ ہی کھاندے پیندے سی۔ ہر گھر نے اوہنوں اک دن روٹی، چاہ-پانی تے بیڑیاں دا بنڈل دینے ہندے سن۔ ستر-پجھتر دناں بعد اگلے گھر دی واری آؤندی سی۔ جس دن جس گھر دی واری ہندی، اس گھر دیاں بڑھیاں-کڑیاں سویر توں ای منے تھپن لگّ پیندیاں۔
‘‘چاچا، بیبی رجویں چاہ وی دندی آ کہ نہیں؟’’ پاش نے اک وار اوہنوں چھیڑیا سی۔
اوہ اوہناں توں عمر وچ مساں پنج-ستّ سال وڈا ہوئےگا پر پنڈ وچوں لگدے رشتے وچوں اوہ بلوندر ہراں دا چاچا ہی لگدا سی۔ پنڈ دا وڈا کی تے چھوٹا کی سبھ اوہنوں مشتاکا ہی سددے۔ صرف بلوندر دے پاش چاچا سددے سن۔
‘‘ایویں ڈیڈھ کو کپ ملدا۔ رجویں نہیں ملدی۔’’ اوہنے سکری بھرے کالے بلھاں اتے رتی جیبھ پھیر کے کیہا سی۔
بیبی نے اوہناں نوں اوہدا کپ دیکھن نوں کیہا۔ اوہدے کول فوجیاں والا دو لٹر دا مگھّ سی۔ ٹھوک-ٹھوک کے اوہدا ہیٹھلا حصہ باہر نوں کڈھیا ہویا سی۔ اوہ کپ دیکھ کے ہسّ پئے۔
اک دن اوہ گنے پیڑ رہے سی۔ اجے گڑ دی اک پتّ ہی کڈھی سی۔ کماد ولّ گیا جھکاوا آ کے کہن لگا۔
‘‘کسے نے کل دیاں دو گنیاں دیاں بھریاں چوپ کے چھلکیاں دے ڈھیر لائے ہوئے نے۔’’
اوہ اجے قیافے ہی لا رہے سن۔ ٹبے ولوں آواز آؤن لگّ پئی، ‘‘... تیرے ٹلے توں کوئی صورتَ دینہدی اے ہیر دی، او لے دیکھ گورکھا اڈدی اے پھلکاری۔’ مشتاق مانک سٹائیل کنّ ’تے ہتھ رکھ کے اچی ہیک وچ گاؤندا ہویا پشواں نوں حقی لئی آ رہا سی۔ پاش نے اشارہ کرکے سدّ لیا۔ رس پین لئی صلح ماری۔ اوہنیں دات تے ڈھانگی پاسے رکھے تے رس پین لگّ پئے۔ بھتیجے نے تاں دو ڈبیاں توں بعد ہتھ کھڑے کر دتے۔ مشتاق چینڈ لا کے ستّ-اٹھ ڈبے پی گیا۔ اوہ مسکرا پئے سن۔
‘‘بسّ... ہور کتے رجنا آ، ملا؟ ’’ اوہناں نوں مسکراؤندیاں دیکھ کے دات تے ڈھانگی چکّ کے ڈنگراں نوں ‘ڈئر ڈئر’ کردا تر پیا سی۔
ضدن وی بلوندر دے گھر پاش آؤندا، اوہ اوہنوں سدّ لیندے۔ اوہدے کولوں پورن بھگت جاں زندگی بلاس دے قصے سندے۔ قصیاں توں بناں اوہنوں دو ہی گلاں آؤندیاں۔ جاں تاں اوہ مال دیاں گلاں کردا جاں پھر شرط لا کے کھان پین دیاں۔ بلوندر نوں اس دیاں شیاہ کالیاں اکھاں ہن وی ہنیرے وچ چمکدیاں دکھ رہیاں ہن۔ ایہناں اکھاں وچوں ہی اتردیاں پاش دی کویتا دیاں اگلیاں ستراں بلوندر نوں دکھ رہیاں ہن۔
مولیاں اوہ ضدّ کے کھا سکدا سی
ودھ کے چھلیاں چبن دی اس نے کئی وار جتی شرط
پر آپ اوہ بن شرط ہی کھادھا گیا،
اس دے پکے ہوئے خربوزیاں ورگے عمر دے سال
بناں ہی چیریاں نگلے گئے
تے کچے دودھ ورگی اوس دی سیرت
بڑے سواد نال پیتی گئی۔
اوہنوں کدے وی نہ پتہ لگّ سکیا
اوہ کنا سہتئفزا سی۔
ججّ اپنے شاعر یار پاش ’تے بلہارے گیا ہے۔ ایہہ دو ہزار تیراں دا ورھا ہے۔ اوہنے چالی سال پہلاں ‘مشتاقاں’ بارے بھوکھبانی کر دتی سی! اوہ سوچ رہا-کی اوہنوں اس ہونی دا علم سی؟ جویں پاش نے لکھیا، اویں مشتاق نال ہویا۔ شاعر بلوندر ججّ چپّ کر گیا ہے۔ پروفیسر بلوندر ججّ دے اندرلا آلوچک جاگ پیا ہے۔ اوہ ‘کنڈے دا زخم’ کویتا دا تبصرہ کرن لگّ پیا ہے۔
...‘میں عینی جینوئن پوئٹری جیون وچ کدے نہیں پڑھی۔ جس وچ جیون دیاں عامَ گھٹناواں ہن۔ ہر پاپولر کویتا کسے واد نال جڑ کے ہی مشہوری کھٹدی ہے۔ جویں دھرم، جات، رومانس، سماج واد، سامراجواد، جنگ... جاں کسے ہور واد کارن چرچت ہندیاں ہن۔ ایہہ پہلی کویتا ہے، جہڑی جیون دے عامَ سدھارن ملاں نوں بناں کسے واد توں اتہاسک ارتھ دندی ہے۔’’
‘‘گولڈن ریشو کی ہندی ہے؟ ’’ اوہنے اپنے آپ نوں سوال کیتا ہے۔ اوہ اس سوال دے جواب وچ الجھ گیا ہے۔ اوہنوں یاد آیا۔
‘‘ودواناں نے گولڈن ریشو لبھی ہے۔ جویں دو کناں وچکار نکّ، دو موڈھیاں وچالے دھنی، دو ستمبھاں وچالے جنن شکتی تے دو انگوٹھیاں وچالے انگوٹھے... کس پورشن وچ تہاڈیاں انگلاں ہن؟ ... کنّ ہن؟ بیوٹی کنٹینٹ والے نوٹ کردے ہن۔ ایہہ وی ایہو جہی کویتا ہے۔ اس کویتا وچ جیون دے بیسک بھاوَ کوی نے پیش کیتے ہن۔ کوی کسے عامَ بندے دے بیسک موڈ نوں کویں پیش کر رہا ہے۔ ہے نہ کمال دی گلّ؟ اس کویتا دا نائک میرے پنڈ والا... مشتاق کتھے ہے؟ اوہ تے مینوں ساہمنے کندھ ’تے کھڑھا پاش نال دکھ رہا ہے۔’’
بلوندر ججّ دے پنڈ شاعراں دی مہفل جڑ جاندی۔ مشتاق اوہناں دی شاعری سنن بیٹھ جاندا۔ شاعر کویتاواں وچ انقلاب لیا دندے۔ مشتاق ورگے غریباں نوں راج بھاگ سنبھال دندے۔ اوہ خوشی وچ پھلیا نہ سماؤندا۔ اوہ دور شہادتاں تے قربانیاں دا سی۔ دیش وچ انقلاب کرن دا ٹیچا متھ لیا گیا سی۔ کرانتی کاری آگوُ جنگجوآں دی بھال وچ پنڈ پنڈ ہوکا دندے پھردے سن۔ اوہ شاہ پور وی دو-چار وار پھیرا مار گئے سن۔ میٹنگ وچ پنج-ستّ بندے حاضر ہندے۔ انکلابپسند اپنا بھاشن شروع کردے۔
‘‘اسیں اجوکا گلیا سڑیا راج پربندھ بدلنا چاہندے ہاں۔ اسیں امریکہ کی ہر طرحاں دے سامراج دے ورودھ ہاں۔ بھگت سرابھے تے اودھم دی سوچ والا راج پربندھ قایم کرنا چاہندے ہاں، جتھے مزدور دی، کرتی دی تے کماؤ لوکاں دی سرداری ہوئےگی۔ ملک ’چوں فیلیاں جات-پات ورگیاں تے ہور انیکاں علامتاں نوں جڑھوں پٹّ کے وگاہ ماریا جائیگا۔ اجیہا پروگرام صرف ساڈی انقلابی پارٹی کول ہی ہے۔’’
بندے بھاشن سندے تے تر جاندے۔ اوہ بندے قایم کرن وچ سفل نہیں ہوئے سن۔ پاش حقہ-بکا رہِ جاندا۔ اوہ بلوندر نوں مہنا ماردا۔ بلوندر کی کر سکدا سی؟ سر دین دے دور وچ کوئی-کوئی کھڑھدا ہے۔ اک وار اوہ میٹنگ پچھوں مشتاق نوں سمجھاؤن لگے۔
‘‘ایہہ لوک غریب گربے نوں راج بھاگ دے بھاگیدار بناؤنا چاہندے آ۔ جے جسّ کھٹّ ہندا، کھٹّ لے مشتاق چاچا سیاں۔
‘‘مینوں کی ملیگا؟ میں تاں تہاڈے راج وچ وی تہاڈے وگ ہی چارانگا؟ ’’ مشتاق نے اوہناں دے منہ ’تے ہی کہہ دتا سی۔
‘‘چاچا سیاں، راج تاں اپنا غریباں دا آؤنا۔ نوکریاں، زمین جائداد وچ سبھ برابر دے حصیدار ہونگے۔ سبھ نوں گھر ملیگا... روزگار ملیگا۔ تینوں اک ہور گلّ دساں؟ آہ سفیدپوش کیاں دے ایہناں یودھیاں کرکے غریباں ولّ اکھ چکّ کے وی نہیں دیکھدے سگوں لک-لک کے دن کٹدے نے۔ نہیں تاں ہن نوں آپاں نوں کچیاں نوں چبّ جاندے۔’’ بلوندر نے اس سمیں دا سچ بیان کیتا سی۔
‘‘اچھا، پھر ٹھیک آ۔ مینوں تہاڈے لیڈراں دیاں بہہتیاں گلاں دی سمجھ نہیں لگدی۔... ضدن کوئی کم کراؤنا ہویا، دسّ دیو۔’’ اوہ ڈھانگی تے دات چکّ کے ہنیرے وچ آلوپ ہو گیا سی۔
اوہ شاہ پور توں کوئی بندہ نہ تور سکے۔ پھر دیش وچ ایمرجینسی لگّ گئی۔ ایہہ پنج-چھ سال اتھل-پتھل والے سن۔ پاش، بلوندر ججّ تے ہور کئی شاعر اس لپیٹ وچ آئے سن۔ تشدد سہیا سی۔ جیل وی جانا پیا سی۔ ایمرجینسی ٹٹن توں بعد اوہناں دی رہائی ہوئی سی۔ جیل توں آ کے بلوندر اپنی اچیری پڑھائی وچ جٹّ گیا سی۔ اس دا انقلاب دا سپنا بکھر گیا سی۔
‘‘منڈیو، میرے راج بھاگ دا... میرے گھر دا کی بنیا؟ ’’ منہ چوں دھوآں کڈھدیاں مشتاق بیڑی بجھا کے بولیا سی۔
‘‘چاچا، مینوں نوکری مل جانی آ۔ تیری پیسے دھیلے دی مدد کراں گا۔ شرمندہ ہوئے بلوندر نے پتہ نہیں اوہنوں حونصلہ دتا سی جاں اپنے آپ نوں۔
ایمرجینسی ٹٹن توں تنّ سال بعد بلوندر ججّ نوں اک پرائیویٹ کالج وچ لکچرار دی کچی نوکری مل گئی سی۔ اسنوں پہلی تنخواہ ملی تاں پاش آ دھمکیا سی۔ اوہدے نال شاعر امتوج وی سی۔ پاش کہندا چلو جشن منائیئے۔ اوہ تنوں پنڈ توں نکودر آ گئے۔ اتھوں سرہند پجّ گئے۔ اتھے اک ‘ڈریم ہوٹل’ سی۔ اوہ امیرزادیاں لئی بنیا سی۔ ایہناں شاعراں نے کدے اتھے بہہ کے دارو پین دا سپنا لیا سی۔
تے شاعر اوہ سپنا ہی پورا کر رہے سن۔ اتھے ہوٹل وچ بیٹھے بیئر وچ گلاب زامناں ڈوب-ڈوب کے کھان دا آنند مان رہے سن۔ تنخواہ تاں صرف اٹھ نوں روپئے ملے سی۔ کجھ گھنٹیاں وچ ہی ادھی تنخواہ ہوٹل ‘ہضم’ کر گیا سی۔ شہزادیاں دے ہوٹل وچ گلاں کویتا دیاں، انقلابی لہر نوں لگی سٹّ بیک دیاں ہندیاں ہندیاں ‘مشتاقاں’ دیاں ہون لگّ پئیاں سن۔ بلوندر نوں مشتاق دا موٹے نقشاں والا پتھیا-پتھیا چہرہ گمبھیر دکھیا سی۔ اسنے اسے ویلے اوہدے لئی سو دا نوٹ وکھرا کر لیا سی۔ اوہ شام نوں گھر پجے سن۔ اس دن مشتاق لئی روٹی دی واری وی اوہناں دے گھر دی ہی سی۔
پاش نے بلوندر کولوں سو دا نوٹ پھڑیا سی... تے مشتاق دی مٹھی وچ تھما دتا سی۔ اوہنے سو دے نوٹ نوں کھولھ لیا۔ دھیان نال دیکھن لگّ پیا۔ پہلاں اک پاسہ دیکھیا تے پھر دوجا۔
‘‘منڈیو، آہ فوٹو کہدی آ نوٹ ’تے؟ میری جاں تہاڈی تاں لگدی نہیں!’’ نوٹ نوں پلٹاء-پلٹاء کے ویکھدیاں اوہدی مشکری ہسّ رہے کریڑے دنداں وچوں باہر آ رہی سی۔
اوہ چپّ سن۔ امتوج کہن لگا اس بندے نے زندگی ’چ پہلی وار سو دا نوٹ دیکھیا ہوئےگا؟ مشتاق نے نوٹ توں دھیان ہٹایا۔ کدے پاش ولّ تے کدے بلوندر ولّ ٹکٹکی لا کے دیکھن لگّ پیا کرے۔ اوہ بولے نہ۔ پھر اوہنے نوٹ متھے نوں لایا۔ پرنے دے لڑ بنھ لیا۔ ... تے باہر نکل گیا۔
مہینے کو بعد اوہ بلوندر نوں کالج توں آؤندے نوں مل پیا۔ اوہنے دھوڑی دی جتی پائی ہوئی سی۔ بلوندر نے نوٹ نوں خرچن بارے پچھیا۔ اوہنے جتی وچوں پہلاں پیر کڈھیا تے پھر اک لیر۔ اس لیر وچ سو دا نوٹ سی۔
‘‘بلے لٹّ پیارے۔’’ بلوندر نے اس نوں انا ہی کیہا سی۔
اوہ اگلی وار چار-پنج مہینے بعد کھوہ ’تے ملیا سی۔ خربوزیاں دے ڈھیر وچوں کنے سارے خربوزے پاش نال شرط لا کے کھا گیا سی۔ شرط تاں اوہنے دس روپئے دی جتی سی۔ پاش نے دس دا نوٹ دین ویلے سو دے نوٹ بارے پچھ لیا سی۔ اس نے اسے ویلے اپنے پزامے دا نالہ کھولھیا۔ نیفے وچ لکایا مومجامے وچلا نوٹ کڈھ کے پاش دے ہتھ ’تے رکھ دتا۔ اوہ نوٹ چوری ہون دے ڈروں گھر نہیں سی رکھدا۔ پاش ہسّ کے بولیا۔
‘‘مشتاق چاچا، اس نوٹ دا کی کرینگا؟ ’’
‘‘اپنی بھتیجی سیبو دے ویاہ ’تے داج بنا دے دؤنگا۔’’ وڈے بھرا نجیرے دی دھی دے ویاہ دی اوہنوں ادوں ہی چنتا سی۔
پاش نے دونوں نوٹ اوہدے ہتھ ’تے رکھ دتے۔ اوہنے اک ہتھ وچ نوٹ پھڑے ہوئے سن۔ دوجے ہتھ دیاں انگلاں نال دھرتی ’تے لکیراں واہ رہا سی۔ اوہ کی لکھ رہا سی جاں واہ رہا سی؟ شاید اوہنوں وی پتہ نہیں سی۔
‘‘میں اپنا ویاہ نہ کروا لواں؟ نالے نجیرے دی وہوٹی نوں عقل آ جو۔ ہر ویلے اوا طوا بولدی رہندی اے، آخر میرے کول سو دا نوٹ اے۔’’
پاش دا ہاؤکا نکل گیا سی۔ مشتاق نوٹ مومجامے وچ لپیٹدا اٹھ کے تر پیا سی۔ پاش دیاں اکھاں وچوں تپ تپ کرکے اتھرو ڈگن لگّ پئے سن۔ اوہ غریبی بارے سوچدا ہالوں بےحال ہو گیا سی۔ پھر اوہنے آپ ہی ایہناں سوچاں وچوں نکلن دا فیصلہ کر لیا۔
‘‘بلوندر سیاں، آپاں ایویں پھرینڈلک اینگل دی کتاب ‘ٹبر، نجی جائداد تے سیاست’ پڑھدے رہے۔ بندے دا سکھ، چین، آپناپن، جیون... رشتیاں بارے سمجھ کویں بدلدی ہے۔ پیسہ، نجی جائداد بندے دی مانسکتا نوں کویں بدل دندا ہے۔ یار، ایہہ تاں مشتاق سکھا گیا۔’’ اوہنے خربوزے توڑدے بلوندر نوں کول بلا کے دسیا سی۔
بلوندر اس دن لکھاری سبھا جگتپر دے سالانہ کوی دربار ’تے گیا ہویا سی۔ اس دن چاہ روٹی دی واری رنگڑاں دے گھر دی سی۔ مشتاق نے اوہناں دے گھروں چاہ پانی پی لیا سی تے روٹی چھک لئی سی۔ جہڑا اوہنیں اوہنوں بیڑیاں دا بنڈل دتا سی، اوہ کتے روہی بیابان وچ ڈگّ پیا۔ بیڑی توں بغیر اوہ رہِ نہیں سکدا سی۔ اوہ ڈنگراں نوں بھتیجے کول چھڈّ کے پنڈ ولّ نوں تر پیا۔ اوہ منگن جاں ادھار لین نوں ہتک سمجھدا سی۔ اوہ لالے مکندے دی ہٹی ’تے گیا۔ نیفے وچوں سو دا نوٹ کڈھ کے بیڑیاں لئی لالے نوں دتا۔ نوٹ بدیا پیا سی۔ ‘‘مشتاکیا، ایہہ نہیں چلنا اوئے۔ نوٹ نقلی آ۔’’
اوہ اسے ویلے بلوندر دے گھر پجا سی۔ اوہدی بیبی دے ہتھ ’تے سو دا نوٹ رکھ کے بولیا۔
‘‘بلوندر دے دوست پرکاشے نے مینا دھوکھا کیتا۔ آہ نقلی نوٹ دے کے۔’’ مشتاق تے بیبی پاش نوں پرکاش سددے سن۔
بیبی نے اوہ نوٹ ٹٹی ہوئی کیتلی وچ رکھ دتا۔ اوہنوں بیڑیاں لئی پچی پیسے دے دتے۔ بلوندر تیجے دن گھر مڑیا سی۔ اوہدے نال پاش وی سی۔ بیبی نے اوہناں نوں ساری وتھیا سنائی، اوہناں دے کنّ کھچدی بولی،
‘‘ایہنوں وچارے سائیں لوک نوں کاہنوں تنگ کردے او، نقلی نوٹ دے کے۔’’
اوہ اگلے دن ڈاکخانے گئے سن۔ اوہ نوٹ بدلاء کے لیاندا سی تے بیبی ساہمنے اوہنوں اوہ تے اک ہور سو دا نوٹ دتا سی۔
‘‘ایہہ نوٹ لالے مکندے نوں دے دیو۔ جدوں میں اپنی بھتیجی دا ویاہ کراں۔ اوہ سودا دے دیوے۔’’ اوہ لالے دی ہٹی ولّ نوں تر پیا سی۔
‘‘بھائی بلوندر سیاں، ایہہ ہے رشتہ ناطہ پربندھ۔ اتھوں اسردی آ ساکاداری۔’’ پاش پھیر پھرینڈلک اینگلز دے سمانانتر اپنی فلاسفی گھوٹن لگّ پیا سی۔
بلوندر ججّ نوں پاش دی کویتا دیاں سطراں یاد آئیاں ہن۔
اتے ایہہ لالسا کہ اسدا نام رہِ سکے
ڈومنے دی مکھی وانگ
اوہدے پچھے رہی لگی۔
اوہ آپے اپنا بتّ بن گیا
پر اس دا بتّ کدے وی جشن نہ بنیا۔
بلوندر نوں ہن اپنا آپ یاد آ گیا ہے۔ ادوں پنجاب نوں چوراسی دے گیڑ وچ پا دتا گیا سی۔ بلیو سٹار اوپریشن نے پنجابیاں نوں وڈے زخم دتے سن۔ جس دن گورو گھر سری ہرمندر صاحب ’تے حملہ ہویا، اوہ اس توں دو دن پہلاں امریکہ دی دھرتی ’تے پجّ گیا سی۔ پھر پنجاب ولوں ویناں دیاں خبراں آؤن لگیاں۔ اوہ شاعر بلوندر ججّ بن ویناں دی بھاشا نوں کویتا دا روپ دندا۔
اوہناں دناں وچ ہی پاش دا وی قتل کر دتا گیا سی۔ بلوندر نوں یاد آیا اوہ اوہناں دناں وچ پاش دے پنڈ تلونڈی سلیم گیا سی۔ اپنے محبوب استاد شاعر نوں شردھانجلی بھینٹ کرن۔ شاہ پور وچ وی کیرنے پے رہے سن۔ سبھ توں ودھ اتھرو مشتاق دیاں اکھاں وچ سن۔ اس دن اوہنوں مشتاق ’تے لکھی کویتا ‘کنڈے دا زخم’ بہت وڈی لگی سی۔
‘‘بدقسمتی اے پاش توں ساڈے پنجابیاں وچ جمیا۔ جے توں کسے ایپھرو جاں یورپیئن سماج وچ پیدا ہندا تاں اسے اک کویتا لئی تینوں نوبل پرائیز مل جانا سی۔’’ اوہنے متھے ’تے ہتھ ماریا سی۔
پھر اوہ کیلیپھورنیاں پجا سی۔ سارے شاعر اکٹھے ہوئے سن۔ ہتھاں وچ مومبتیاں لے کے کینڈل مارچ کیتا سی۔ اوہ پاش دیاں کویتاواں گاؤندے اگے ودھ رہے سن۔ ایہناں سالاں وچ پنجاب نال، اتہاس نال بہت کجھ واپر گیا۔ مشتاق تاں بلوندر نوں بھلّ ہی گیا سی۔ اویں جویں کیندر ولوں پنجاب دے ‘مشتاقاں’ نوں بھلا دین دی سازش گھڑی گئی ہووے۔ سبھ پنجاب وچ ہو رہی ماردھاڑ وچ الجھا دتے گئے سن۔
پندراں سالاں بعد اوہنوں پنڈ چیتے آیا سی تے مشتاق وی۔ پاش دی شہادت ویلے گیڑا وجیا سی۔ اوہ دو دن لئی پنجاب گیا سی۔ اک دن تلونڈی سلیم تے دوجے دن پنڈ شاہ پور۔ اوہنے اس گیڑے نوں پنجاب جانا نہیں سی منیا۔ پندراں سالاں بعد والا گیڑا ہی اوہدا پہلا اصل گیڑا سی۔ اوہ تے بچے چاء نال پنڈ پجے سن۔ پر پنڈ گھٹّ رہے سن۔ اوہناں کول چار ویک سن۔ رشتے داراں تے ساہتکاراں نوں ملدیاں جھٹّ بیت گئے سن۔ مشتاق نال کھلیاں گلاں نہ ہو سکیاں۔ آؤن ویلے ہزار-ہزار دے دو نوٹ اوہدے ہتھ ’تے رکھے سن تے اگلے سال مڑ ملن دا وعدہ کیتا سی۔
اوہ دو سال بعد دوبارہ پنڈ گیا سی۔ پہلا ویک اوہ پنڈ ہی رہا سی۔ نودیپ نے اکھنڈ پاٹھ رکھواؤنا سی۔ اوہ دوجے دن مشتاق دے گھر پجا سی۔ ہن اوہ پنڈ دا مال ڈنگر نہیں چاردے سن۔ چرانداں ختم ہو گئیاں سن۔ لوکاں نے پشو رکھنے ہی بند کر دتے سن۔ بلد تاں غائب ہی ہو گئے سن۔ کھیتی ٹریکٹراں نال ہون لگی سی۔ دودھ لئی اک جاں دو مجھاں ہندیاں۔ بہاری نوکر ہی پٹھیاں دا پربندھ کردے۔ کھیتی والے ٹاویں پریواراں نوں چھڈّ کے سبھ نوکراں ’تے نربھر سن۔ نجیرے کول اپنیاں بھیڈاں تے بکریاں سن۔ اسنے ایہہ بلوندر دی مدد نال خریدیاں سن۔ اوہنے اپنی دھی سیبو تے دونوں منڈے ویاہ لئے سن۔ اگانھ اوہناں دے بچے وی جوان ہو گئے سن۔ دونوں منڈے شہر دوکاناں ’تے کم لگے ہوئے سن۔ مشتاق دہاڑی دپا کردا سی۔
اوہ بلوندر نوں گھر آئے نوں دیکھ کے بہت خوش ہویا سی۔ پر اوہنوں گھونا مونا ہویا دیکھ، انگریزاں ورگی داڑھی تے کپڑے دیکھ کے اس توں رہِ نہ ہویا۔
‘‘ہاں، بئی پروفیسرا۔ تسیں جہڑے ’مریکاں نوں گالھاں کڈھدے ہندے سی۔ ہن اتھے ای دل لا لیا۔ لگدی تہاڈے سوت بہہ گیا۔ اتھے ماتھڑاں دا کی بنونگا؟ ’’
بلوندر کھسیانی جہی ہاسی ہسیا سی۔ اوہدے سوالاں دا جواب اوہدے کول نہیں سی۔ اوہنے آلے دوآلے دیکھیا۔ مشتاق دا اوہی گھر سی جو ستاراں سال پہلاں چھڈّ کے گیا سی۔ اوہی دون والے منجے سن۔ امریکہ جان ویلے اپنے ہتھیں نلکا لگوا کے دے کے گیا سی۔ ... پھر اوہنوں اپنا گھر یاد آیا۔ ادوں اوہناں دے دو کمرے سن تے مہرے برانڈا۔ اپر اک کمرے دا چوبارا سی۔ ہن دو کنالاں وچ امریکہ والے نقشے تحت کوٹھی بنائی ہوئی ہے۔ نلکے دی جگہ سبمرسیبل موٹر نے لے لئی ہے۔ سائکلاں دی جگہ لگزری گڈیاں آ گئیاں ہن۔ گھر وچ پئے وڈیاں وڈیاں سکریراں والے ٹیلی وژن، کیمرے، موبائل تے لیپٹاپ نظر آ رہے ہن۔ نجیرے دی پوتی ریشما پتل والے گلاساں وچ چاہ لے کے آئی سی۔ بھانڈیاں دے کھڑاک نے اوہدا دھیان توڑیا سی۔ اوہنے چاہ دا گلاس چکیا سی۔
‘‘چاچا، کداں؟ میں پچھلی وار دو ہزار روپیہ دے گیا سی۔ اوہ خرچ لئے؟ پھر تینوں ہور وی دینے آ۔’’ بلوندر نے اوہدے سوال توں دھیان لامبھے کرن لئی خرچ والی گلّ کیتی سی۔ نال چاہ دا گھٹّ بھریا سی۔
مشتاق نے پجامے دے نیفے وچوں ہزار-ہزار دے دو نوٹ کڈھے سن۔ اوہناں دوآلے لپیٹیا مومجاما تاں پھٹ گیا سی۔ پر نوٹ اجے ثابت سن۔ اوہناں دی حالت اس سو دے نوٹ ورگی بن گئی سی، جہڑا لالے مکندے نے لین توں نانہہ کر دتی سی۔ اسنے ہن نوٹ سدھے کیتے سن۔
‘‘منڈیا، ایہہ ریشما دے ویاہ ’تے کم آؤنگے۔’’ اوہنے در ولّ منہ کرکے بیٹھی ریشما ولّ اشارہ کیتا سی۔
جدوں اوہ گھروں تریا سی۔ ٹیلی وژن ’تے خبراں چل رہیاں سن۔ ‘اج سنّ دو ہزار اک وچ بھارت دی وکاس در... پرتیشت تکّ پجی۔...
پرتیشت وادھا ہویا۔ چرنجا سالاں وچ دیش ترقی دے راہ ’تے۔’’ بلوندر دا سر چکراؤن لگّ پیا سی۔ اوہ ستھا پے گیا سی۔ اوہ منو منی اپنے آپ نوں تے اپنی لہر نوں وی کوسن لگّ پیا سی۔ اس توں اتھے ہور بیٹھیا نہیں سی گیا۔ غریبی... بھکھمری دے کنڈے نے پتہ نہیں کنے لوکاں نوں زخم دتے ہوئے ہن۔ اس ہاؤکا لیا سی۔ اوہ اکھنڈ پاٹھ دے کم لئی سدا دے کے گھر نوں تر پیا سی۔
مشتاق، ریشما تے اوہدی ماں کویں کم لئی نٹھے بھجے پھردے رہے، اوہ بلوندر نوں ہن وی اویں دکھائی دے رہے ہن۔ بھوگ والے دن تاں مشتاق دا سارا ٹبر کم وی کر رہا سی تے پربندھ وی دیکھ رہا سی۔ بلوندر ہراں دے گوانڈھی کیہر سنگھ تھاندی نے اوہناں نوں مشکری کیتی سی۔
‘‘آہ بئی امریکناں نے تاں اپنے گھر دے موہتوار تیلی بنا لئے۔’’
سارے جیاں دی تور ڈھلی پے گئی سی۔ ایہہ کنڈا وی بہت مار کردا۔ بلوندر نوں ہندوستان دی پونی آبادی اس کنڈے نال زخمی ہوئی دسی۔ ‘‘کی چھوٹی جات دا ہونا کوئی چھوٹا گناہ ہے؟ اوہنے اپنے آپ نوں ہی سوال کیتا ہے۔ ‘‘اس دیش وچ شاید ایہہ سبھ توں وڈا گناہ ہے۔’ اس غصے وچ مٹھی میٹی ہے۔ ایہہ کیہر سنہہ دا ٹبر گھٹّ زمین والا ہے پر بول بانی وچ اپنے آپ نوں منو دی کل چوں سمجھدا۔ پہلاں ایہہ بلوندر ہراں نوں کہڑا بخشدے ہندے سی۔ بلوندر تے کیہر سنہہ دے ٹبر اک دوجے دے آوت ’تے چلے جاندے ہندے سن۔ بلوندر ہریں گھروں لیٹ ترنا۔ اوہنیں کہنا-
‘‘چاہے کھوہ چوں جھوٹا کڈھ لیا چاہے کمبوہ گھر چوں کڈھ لئے۔’’
بلوندر نوں زور نال جھٹکا لگا ہے۔ اوہ آپ وی سمبھلیا ہے تے ادوں مشتاق ہراں نوں وی سنبھال لیا سی۔ خاصکر نویں پیڑھی نوں پتّ بچہ کرکے پچکار لیا سی۔ اوہ پھیر کم لگّ گئے سن۔
جدوں اوہ پچھلے سال سکھی دا ویاہ کرن گئے۔ مشتاق خوش بڑا سی۔ جس دن اسنے للکارے مار کے منڈیر بھجائی۔ سارے اوہدی بہادری نوں وڈیا رہے سن۔ نودیپ اوہنوں ایوارڈ وجوں لمبا کوٹ دے کے آئی سی۔ سفیدپوش دے پڑپوتے تے اوہناں دے نال دے مشتاق ’تے کچیچیاں وٹّ رہے سن۔ سفیدپوش کیاں نے بہتے مربعے تاں نشیاں وچ پھس کے بلے لا دتے سن۔ اوہناں کول زمین دے تیہہ کو کلے رہِ گئے سن پر اجے اوہناں اپنی جگیرو ہینکڑ نہیں سی چھڈی۔ بلوندر نوں اچوآوی لگی ہوئی ہے۔ مشتاق نال ایہہ کویں سارا کجھ واپر گیا؟ اوہ ایہہ سوچ کے مشتاق ورگے بندیاں لئی تاں ہندوستان وچ کنڈیاں دی سیج ہی وچھی ہوئی ہے تے ساری دیہہ زخماں نال بھری ہوئی ہے، لونگ روم وچ آ گیا ہے۔
ججّ دا ایہہ برینٹوڈّ والا گھر بہت سندر ہے۔ اتھے گھراں وچ کلاسک پورٹریٹ لگاؤن دا رواج ہے۔ لونگ روم وچ ‘بڈھا تے سمندر’ ناول دی پینٹنگ لگی ہوئی ہے۔ ایہہ کلا دا سخر چھوہ رہی ہے۔ سمندر وچ طوفان آیا ہویا ہے۔ بڈھا اوہدا ساہمنا کر رہا ہے۔ ججّ نے اس پورٹریٹ ’تے نظر گڈی ہوئی ہے۔ اس بڈھے دی جگہ مشتاق نے لے لئی ہے۔
تھوڑھے دن پہلاں بلوندر نوں فون راہیں خبر پجی سی۔ اس گھٹنا دے شبد اوہدے ذہن وچ بنن لگّ پئے ہن۔
اس دن دیوالی سی۔ نجیرے نے بکرا وڈھیا ہویا سی۔ سویر دا میٹ ویچ رہا سی۔ شام نوں سفیدپوش دا پڑپوتا تے اوہدا متر وی میٹ لین آئے سن۔ اوہ تکّ کے آئے سن۔ اوہناں پنج کلو میٹ پوا لیا پر پیسے دین ویلے کھہبڑ پئے۔ جدوں نزیرے نے پیسیاں لئی زور پایا۔ اوہناں نجیرے دے تھپڑ جڑ دتا۔ تیڑ پایا کڑتا لیراں-لیراں کر دتا۔ رولا رپا سن کے مشتاق وی بھجیا آیا سی۔ اوہدے ہتھ وچ دات سی۔ اسنے نہ اگا ویکھیا تے نہ پچھا۔ دات ورھاؤنا شروع کر دتا۔ ..
. منڈے پھر بھجّ گئے سن۔ مشتاق دے ہتھ اوہناں دا موٹر سائکل آ گیا سی۔ دات موٹر سائکل ’تے ورھیا سی۔ ٹائر ٹیوب وڈھّ سٹے سن۔ موٹر سائکل دا کچرا کچرا کر دتا سی۔ اوہ گھر نوں جا رہا سی۔ اوہدے پیراں نال اڈّ رہی دھوڑ نال اسمان گھسمیلا ہو گیا سی۔
منڈیاں نوں نموشی مار گئی سی۔ اوہ ودیارتھی سن۔ کالج کی منہ دکھاؤندے۔ اتھوں ڈر کے بھجنا تے موٹر سائکل دا کچرا کچرا ہونا، اوہناں نوں چڑا رہے سن۔ جدوں اوہ مشتاق دے مہرے-مہرے بھجے، اتھے ملکھّ تھوڑھی سی؟ جنتا تاڑیاں مار دے ہسی سی۔ اوہناں بدلہ لین لئی سکیم گھڑی۔ نجیرے دی پوتی ریشما سرکاری سینئر سیکنڈری سکول وچ گیارہویں دی ودیارتھن سی۔ اج کل دیش وچ بلاتکار دا کنڈا چوبھیا جاندا ہے۔ ریشما نال وی کھیہہ خرابی کیتی گئی سی۔ پنج جنیاں نے اوہنوں ایہہ زخم دتا سی۔... پر کڑی چپّ کر گئی سی۔ اوہنوں اپنے گھر دے ہلاتاں دا پتہ سی۔ اوہنے اگھّ سگھّ نہ نکلن دتی۔
اوہناں منڈیاں نے ریشما نال کیتے ککرم دی موبائل نال مووی بنائی ہوئی سی۔ کجھ دناں بعد اوہناں اوہ انٹرنیٹّ ’تے پا دتی۔ اس دے ویڈیو کلپّ بن گئے۔ موبائلاں وچ اوہ کلپّ گھمن لگے۔
‘‘بھائیا، کلیگّ آ گیا۔ ہن غریباں دیاں دھیاں دھیانیاں دی کوئی عزت نہیں رہِ گئی۔’’ دولے دی نونہہ نے موبائل والے کلپّ اپنے سہرے نوں دکھاؤندیاں کیہا سی۔
ایہناں کلپاں بارے دولے نے نہ چاہندیاں ہویاں وی مشتاق نوں دسّ دتا سی۔ اس دیاں اکھاں وچ لہو اتر آیا سی۔ اوہ دات چکّ کے منڈیاں دی بھال وچ تر پیا سی۔
... تے اج سکھی نے بلوندر نوں اوہدی خبر سنا دتی ہے۔ اوہنوں اس خبر ’تے یقین نہیں آ رہا۔ اوہنوں خیال آیا پرسوں رات دی گھٹنا واپری ہوئی ہے۔ اخبار وچ اج خبر وی تاں آئی ہوئےگی؟ اوہنے انٹرنیٹّ اوپن کر کے اخبار دا مکھ پنہ پھرولیا ہے۔ اوہ اگلے پنے ’تے جاندا ہے۔ ... کنے پنے پھرول مارے ہن۔ خبر کتے رڑک نہیں رہی۔ پھیر اوہنے اپنے ضلعے والا لوکل پنہ دیکھیا ہے۔ ہیٹھاں جہے اک کالم دی چھوٹی جہی خبر نظریں پئی ہے۔
-مشتاق (65 سال) واسی شاہ پور سڑک حادثے وچ ہلاک ہو گیا ہے۔ کل شامیں گھسمسے جہے وچ اوہ سائکل ’تے پنڈ نوں جا رہا سی۔ کسے وہیکل دی پھیٹ نال اس دے مارے جان دی خبر ہے۔ وہیکل والے ہنیرے وچ بھجن وچ سفل ہو گئے ہن۔ پولیس دوشیاں دی بھال کر رہی ہے۔
بلوندر نوں ایکسیڈینٹ دی خبر جھوٹھی لگی ہے۔ اوہ سوچن لگیا-‘‘مشتاق مرن والا بندہ نہیں سی۔ اوہنوں ضرور سفیدپوشاں نے مروایا ہوؤُ۔ اوہ ایرا-گیرا نہیں سی۔ کھاڑکو بندہ سی۔ آخر اوہ پاش دی کویتا دا پاتر سی۔... اوہ انہویا سی؟ ... نہیں اوہنے تاں سفیدپوشاں دے آہو لاہنے سن پر...۔’
اس دیاں اکھاں وچ اتھرواں دا ہڑ آ گیا ہے۔ اوہدی آواز نہیں نکل رہی۔ گھنڈی وجن لگّ پئی ہے۔ اسنے ٹشو پیپر چکے ہن۔ نکّ صاف کیتا ہے۔ اکھاں... گلھاں ’تے وی ٹشو پیپر پھیریا ہے۔ اوہ پاش دی تصویر دے ساہمنے کھڑ گیا ہے۔ اوہنوں لگّ رہا جویں پاش دیاں اکھاں وچوں وی ہنجھو ڈگّ رہے ہون پر ایہہ تاں اوہدے اپنے ہی اتھرو ہن۔ جیوں ہی اوہدے ایہہ ہنجھو کارپیٹ ’تے ڈگدے ہن، اتھراں دا روپ لئی جا رہے ہن۔ کویتا بنی جا رہی ہے۔
اس دے گھر توں کھوہ تکّ راہ
اجے وی جیوندا ہے
پر انگنت پیڑاں دے ہیٹھاں دبی گئی
اوہدی پیڑ وچ
حالے وی اک کنڈے دا زخم ہسدا ہے۔

 
 

To veiw this site you must have Unicode fonts. Contact Us

punjabi-kavita.com