ہینس کرسچیئن اینڈرسن
Hans Christian Andersen

Punjabi Kavita
  

Uddana Sandook Hans Christian Andersen

اڈنا صندوق ہینس کرسچیئن اینڈرسن

اک وار دی گلّ ہے کہ اک بہت امیر وپاری سی۔ اس نوں پیسے دی ورتوں کرن دا بہتر ڈھنگ اتے لابھ کماؤنا آؤندا سی۔
اس دی موت مگروں سارا پیسہ اس دے پتر نوں مل گیا اتے اوہ خوش حال جیون بتاؤن لگیا۔ ہر رات اوہ راس-لیلا دیکھن جاندا، بینک دے نوٹاں دیاں پتنگاں بناؤندا اتے پانی وچّ بیٹی اچھالن والی کھیڈ ’چ پتھراں دی تھاں سونے دے سکیاں دی ورتوں کردا۔ ایس طریقے نال، چھیتی ہی پیسہ ختم ہو گیا۔ انت وچّ اس کول اک پرانے ڈریسنگ گاؤن تے اک جوڑا چپل توں علاوہ ہور کجھ نہ رہا۔ اس دے دوست ہن اس دی پرواہ نہ کردے۔ اوہ اس نال گلیاں ’چ ادھر-ادھر نہ گھمدے پر اوہناں وچوں بڑے دیالو سبھاء دے اک متر نے اس نوں اک پرانا صندوق بھیجیا تے اس وچّ کجھ سامان پا کے بند کرن لئی کیہا۔ چلو ایہہ سبھ ٹھیک سی پر اس کول پیک کرن نوں کجھ وی نہیں سی۔ اس لئی اوہ آپ ہی صندوق وچّ وڑ گیا۔
ایہہ بہت ہی ادبھتّ صندوق سی جو کہ تالے نوں نپن نال اڈن لگّ پیندا سی تے انج ہی ہویا۔ ایہہ چمنی توں ہندا ہویا، بدلاں اپر تے پھیر دور-دور اڈن لگیا۔ اس دا تھلے دا حصہ بڑا ٹٹیا-فٹیا سی۔ اس نوں ڈر سی کہ اس دے ٹکڑے-ٹکڑے ہو جانگے تے اوہ بری طرحاں تھلے ڈگیگا! ہے ربا! مینوں بچائیں! انت وچّ اوہ ترکاں دے دیش جا پہنچیا۔ اس نے صندوق اک جنگل وچّ سکے پتیاں تھلے لکا دتا اتے آپ قصبے ولّ چل پیا۔ اوہ اےداں آرام نال اوتھے وچر سکدا سی کیونکہ اس وانگ ہی سارے ترکاں نے ڈریسنگ گاؤن تے پیراں ’چ سلیپر ہی پائے ہندے ہن۔ اوہ اک نرس نوں ملیا، جس نال اک بچہ سی۔ اس نے اس نوں پچھیا،‘‘اس قصبے دے لاگے، اچیاں تے وڈیاں باریاں والا محل کس دا ہے؟’’
‘‘اس محلّ وچّ بادشاہ دی بیٹی رہندی ہے’’، اس نے دسیا، ‘‘ایہہ بھوکھبانی ہوئی ہے کہ اس دا پریمی اس نوں دکھی کریگا۔ اس لئی کسے نوں وی اس کول جان دی اجازت نہیں، سوائے ادوں جدوں بادشاہ تے ملکہ اس دے نال ہون۔’’
‘‘دھنواد’’، وپاری دے پتر نے کیہا۔ اوہ واپس جنگل ’چ آ کے صندوق ’چ وڑ گیا تے محلّ دی چھت ’تے گھمن لگیا تے پھیر اوہ شہزادی دے محل دی کھڑکی راہیں اندر چلا گیا۔
شہزادی سوفے اتے گھوک ستی پئی سی۔ اوہ اینی سوہنی سی کہ وپاری دا پتر شہزادی نوں اپنے-اپنے نوں اس نوں چمن توں نہ روک سکیا۔ اوہ جاگ پئی تے بری طرحاں ڈر گئی پر اس نے (وپاری نے) دسیا کہ اوہ ترکی دے لوکاں دا پیغمبر سی جو ہوا ’چ اڈدا ہویا اس نوں ملن تھلے آ گیا سی۔ ایہہ سن کے شہزادی بہت خوش ہوئی۔
اوہ نیڑے-نیڑے بیٹھ گئے تے پھیر اوہ اس نوں اس دیاں اکھاں بارے کہانیاں سناؤن لگیا۔ اوہ کہن لگیا کہ اس دیاں اکھاں سبھ توں سوہنیاں، ڈونگھیاں، کالیاں جھیلاں ورگیاں ہن، جنہاں وچّ اس دے خیال جل-پریاں وانگ تیر رہے ہن۔ پھیر اس نے اس دے متھے بارے کیہا کہ ایہہ برف دے پہاڑ ورگا ہے جہڑا کہ تصویراں دی لڑی نال شنگاریا ہویا ہے۔ اس نے اس نوں سارساں بارے سبھ کجھ دسیا جو سوہنے تے چھوٹے بچیاں نوں ندیاں توں باہر لے کے آؤندے ہن۔ اس دیاں سوہنیاں کہانیاں دا کوئی انت نہیں سی، جو اس نے اس نوں سنائیاں۔ پھیر اس نے اس نوں ویاہ دی پیش کش کیتی۔ شہزادی نے چھیتی نال ‘ہاں’ کر دتی۔ ‘‘پر توں شنچروار نوں اتھے ضرور آئیں’’، شہزادی نے کیہا، ‘‘جدوں بادشاہ تے ملکہ میرے نال چاہ پی رہے ہونگے۔ جدوں اوہناں نوں پتہ لگیگا کہ میں اک پیغمبر نال ویاہ کراؤن لگی ہاں تاں اوہناں نوں بڑا مان ہوئےگا پر اس گلّ دا دھیان رکھنا کہ تینوں اوہناں نوں اک شاندار کہانی سناؤنی پینی ہے کیونکہ میرے ماں-باپ کہانیاں سنن دے بہت شوقین ہن۔ میری ماں ودھیا تے خاص کہانیاں سننا پسند کردی ہے پر میرا باپ ہاسے والیاں کہانیاں پسند کردا ہے۔’’
‘‘ٹھیک ہے، میرے ولوں ویاہ دا تحفہ صرف اک کہانی ہی ہوئےگا۔’’ اس نے کیہا۔ الگّ ہون توں پہلاں شہزادی نے اس نوں اک تلوار دتی جس ’تے سونے دی جھال چڑھائی ہوئی سی۔ ایہو جیہا تحفہ، اوہ بڑی شدت نال چاہندا سی۔
اوہ اتھوں چلا گیا۔ اس نے اپنے لئی اک نواں ڈریسنگ گاؤن خریدیا تے نویں کہانی بناؤن لئی جنگل ’چ بیٹھ گیا۔ ایہہ شنچروار تک تیار ہو جانی چاہیدی سی تے کہانی بناؤنا ہمیشہ اینا سوکھا نہیں ہندا۔ کسے طرحاں اس نے ویلے سر کہانی تیار کر لئی تے شنچروار آ گیا۔
بادشاہ، ملکہ تے دربار دے سارے ادھیکاری شہزادی دے چاہ دے میز دوآلے بیٹھے ہوئے اس دی اڈیک کر رہے سن۔ جدوں اوہ اوتھے پہنچیا تاں اس دا گرمجوشی نال سواگت کیتا گیا۔
ملکہ بولی،‘‘ہن تسیں سانوں اک کہانی سناؤ، جہڑی گمبھیر وی ہووے تے سکھیادائک وی۔’’
‘‘پر اوہ سانوں ہسائے وی’’، بادشاہ نے کیہا۔
‘‘ٹھیک ہے’’، اس نے کیہا۔ اس نے کہانی سناؤنی شروع کیتی۔
‘‘اک واری ماچس دیاں تیلیاں دا اک بنڈل سی جنہاں نوں اپنی اچّ کل ’تے بڑا مان سی۔ اوہناں دا خاندانی درخت، جس بارے کیہا جاندا ہے کہ اوہ وڈا اناناس دا درخت سی، جنگل ’چ سبھ توں وڈے قد-بتّ والا سی تے ایہہ ہر تیلی اس درخت دی اک نکی جہی چھلتر سی۔ ماچس دیاں تیلیاں ہن شیلپھ اپر چکماک دی ڈبی تے لوہے دے پتیلے وچکار پئیاں ہوئیاں سن اتے اوہ ایہناں دوواں نوں اپنے جوانی دے دناں بارے دسن لگّ پئیاں۔ ‘‘آہ! جدوں اسیں اک جیوندے جاگدے درخت ساں، اسیں سچی-مچی ہریاں-بھریاں ٹاہنیاں سنگ ہر سویر تے شام نوں ‘ڈائمنڈ ٹی’ (بھاوَ تریل دے تپکے) پیندیاں۔ دن ویلے اسیں سورج دی دھپّ ماندیاں تے سارے چھوٹے-چھوٹے پنچھی سانوں کہانیاں سناؤندے۔ سانوں ایہہ وی پتہ سی کہ اسیں بہت امیر ساں کیونکہ باقی سارے درکھتاں نے صرف گرمیاں ’چ ہی کپڑے پائے ہندے سن (بھاوَ گرمیاں ’چ ہی اوہناں نوں پتے لگدے سن) پر ساڈا ٹبر گرمیاں تے سردیاں ’چ وی ہرے-بھرے کپڑے پاؤن دی سمرتھا رکھدا سی (بھاوسارا سال ہرا-بھرا رہندا ساں) پر پھیر لکڑہاریاں دے آؤن نال وڈا انقلاب آ گیا تے ساڈے ٹبر دے جی وکھ-وکھ کر دتے گئے۔ قبیلے دے مکھی نوں پانی والے شاندار جہاز دے بادبان دا کھمبھا بنا دتا گیا تے جے ایہہ جہاز چاہندا تاں ساری دنیاں دا چکر لا سکدا سی۔ دوجے میمبر (ٹاہنیاں) وکھو-وکھریاں دشاواں ’چ بکھیر دتے گئے۔ ہن ساڈا کم رہِ گیا ہے کہ عامَ لوکاں نوں اسیں روشنی دیئیے مطلب ساڈے ورگے رئیس لوک اس طرحاں رسوئی وچّ آ گئے۔’’
‘‘میری قسمت وکھری ہے!’’ لوہے دا پتیلا بولیا، ‘‘میں جدوں دا دنیاں ’چ آیا ہاں، مینوں گھڑی-گھڑی مانجیا جاندا ہے، وار-وار میرے ’چ کجھ ابالیا جاندا ہے تے میرا سماں اےداں ہی بتیت ہندا آیا ہے! ہر کھان والی چیز میرے کول آؤندی ہے تے اصل ’چ میں ہی گھر ’چ سبھ توں مہتوپورن بندہ ہاں۔ مینوں خوشی ادوں ہندی ہے، جدوں رات دے کھانے دا کم ختم ہو جاندا ہے۔ پھیر میں صاف-ستھرا ہو کے، لشک-پشک کے شیلپھ ’تے چلا جاندا ہاں تے اپنے ساتھیاں نال سوجھ-بوجھ والیاں گلاں کردا ہاں۔ صرف پانی والی بالٹی نال ہی میں گلّ نہیں کردا جہڑی کئی واری ویہڑے ’چ چلی جاندی ہے۔ اسیں اپنی زندگی اندر ہی بتاؤندے ہاں۔ ساڈے ’چوں شوشے چھڈن والی (خبراں دسن والی) ساڈی بازار لجان والی ٹوکری ہے تے ایہہ سرکار تے لوکاں بارے بے-تحاشہ گلاں کردی ہے۔ حالے اک-دو دن ہوئے نے، اک پرانا پیالہ اس ٹوکری دی وارتالاپ توں اینا بھے-بھیت ہو گیا کہ اوہ تھلے ڈگّ کے ٹکڑے-ٹکڑے ہو گیا۔’
‘‘توں بہت گلاں کردا ہیں’’، چکماک دی ڈبی نے کیہا اتے سٹیل تے پتھر دی آپسی رگڑ ’چوں چنگیاڑے پیدا ہون لگے۔ ‘آؤ اسیں خوش نما شام منائیئے۔’
‘‘ہاں، میں بینتی کردی ہاں کہ آؤ فیصلہ کریئے کہ ساڈے وچوں سبھ توں رئیس کون ہے’’، ماچس دی تیلی نے کیہا۔
‘‘نہیں، میں اپنے آپ بارے گلاں کرنا چنگا نہیں سمجھدی’’، مٹی دی ہانڈی بولی،‘‘آؤ اسیں شام بتاؤن لئی دل-پرچاوا کریئے! میں تہانوں ہر قسم دیاں گلاں دسانگی جنہاں دا سانوں تجربہ ہو چکا ہے۔ اوہ سبھ سوکھیاں ہی سمجھیاں جا سکدیاں ہن اتے ایہو کجھ سانوں پسند ہے: پورب والے پاسے سمندر دے نیڑے تے ڈینمارک دے بیچ (سفیدے ورگے درخت…)’
’‘شروعات بہت ودھیا ہے!’’ ساریاں پلیٹاں نے کیہا،‘‘ساڈا خیال ہے کہ ایہہ کہانی اسیں پسند کرانگیاں۔’’
‘‘ہاں، میں اپنی جوانی دا سماں بڑے ہی شانت جہے ٹبر ’چ بتایا سی۔ اوہناں دے فرنیچر ’تے موم لگی ہوئی سی۔ فرش دھوتے ہوئے سن تے پندراں دناں ’چ اک واری پردے بدلے جاندے سن۔’’
‘‘توں تاں بہت ودھیا کہانی سناؤندی ایں’’، جھاڑو بولیا۔
‘‘کوئی سوکھیاں ہی دسّ سکدا ہے کہ کہانی کوئی عورت سنا رہی ہے، جہڑی کہ بڑی صفائی پسند ہے۔’’
‘‘ہاں، انج ہی محسوس ہندا ہے’’، پانی والی بالٹی نے کیہا اتے اس خوشی ’چ اوہ تھوڑھا جیہا اچھلی تے دروازے نال ٹھاہ کرکے ٹکرائی۔’’
ہانڈی اپنی کہانی سنائی گئی تے اس دا انت بالکل اس دے آرنبھ ورگا ہی سی۔ ساریاں پلیٹاں خوشی ’چ آپس ’چ ٹکرا کے کھڑ-کھڑ دا رولا پاؤن لگیاں تے جھاڑو نے ہانڈی دے سر ’تے سلاد وجوں ورتے جاندے ساگ دے پتے دا تاج بنا کے پہنا دتا کیونکہ اوہنوں پتہ سی کہ دوجے لوک اس گلّ نال ناراض ہونگے اتے اس نے سوچیا، ‘جے اج میں اس نوں تاج پہناؤندا ہاں، کل نوں ایہہ مینوں پہنائیگی۔’
‘ہن میں ناچ کرانگی’، چمٹی نے کیہا تے نچن لگی، ہے ربا! کنا ودھیا طریقہ سی اس دا اپنی اک ’تے لتّ ہوا ’چ کھڑھن دا۔ کرسی دے اک پرانے کور نے جدوں اس نوں نچدیاں دیکھیا تاں خوشی ’چ پھٹ گیا۔ ‘کی تسیں مینوں تاج نہیں پہناؤگے’، چمٹی بولی تے اس لئی اوہناں نے اس نوں وی تاج پہنا دتا۔
ماچس دیاں تیلیاں بولیاں، ‘‘آخر ہن تاں ایہہ سارے نیویں جات دے ہی۔’’
ہن چاہ دی پتیلی نوں گانا سناؤن لئی کیہا گیا پر اس نوں زکام ہویا سی۔ اس نے کیہا کہ اوہ تاں صرف کوئی چیز ابالدے سمیں ہی گا سکدی سی پر اجیہا اوہ اس لئی کہہ رہی سی کیونکہ اوہ بڑی آکڑ خاں سی۔ ایہنوں تاں صرف ڈرائنگ-روم دے میز ’تے گاؤنا چنگا لگدا سی۔
باری دی دیہلیز ’تے اک پرانا کھنبھ والا پینّ پیا سی، جس نال نوکر لکھدا ہندا سی۔ اس ’چ کوئی وشیش گلّ نہیں سی سوائے اس دے کہ اوہ سیاہی والی دوات ’چ بہت ہی ڈونگھا کرکے ڈوبیا ہویا سی پر اس دا اس نوں بہت مان سی۔
‘‘جے چاہ والی پتیلی نہیں گاؤندی، اس نوں اکلی رہن دیؤ’’، کھنبھ والے پینّ نے کیہا، ‘‘باہر پنجرے ’چ اک بلبل بیٹھی ہے، اوہ گیت گا سکدی ہے، اس نے کجھ خاص قسم دا گاؤنا تاں نہیں سکھیا پر اج رات سانوں ایس گلّ دا کوئی فکر نہیں ہونا چاہیدا۔’’
چاہدانی، جہڑی کہ رسوئی ’چ ہی گاؤن والی سی تے چاہ دی پتیلی دی متریئی بھین سی بولی، ‘‘میں ایہہ گلّ بالکل مناسب نہیں سمجھدی کہ بلبل ورگے اک عجیب قسم دے پنچھی دا گیت سنیا جائے! کی ایہہ دیش بھگتی دا گیت ہے؟ میں بازار کھڑھن والی ٹوکری نوں فیصلہ کرن دی آگیا دندی ہاں۔’’
بازار کھڑھن والی ٹوکری بولی، ‘‘میں بہت ہی ناراض ہاں۔ میں اینی ناراض ہاں کہ کوئی وی اس بارے نہیں دسّ سکدا! کی شام بتاؤن دا ایہہ ڈھنگ مناسب ہے؟ کی ایہہ چنگا نہیں ہوئےگا کہ گھر دی حالت ذرا درست کریئے۔ پھیر ہر چیز اپنی ٹھیک تھاں ’تے ٹک جائیگی تے میں پارٹی دا پربندھ کرانگی۔ سانوں سبھ نوں ایہہ کرن لئی اپنا حصہ پاؤنا چاہیدا ہے۔’’
‘‘چلو، آؤ قطار بنائیے’’، سبھ نے اکٹھیاں کیہا۔
اسے ویلے دروازہ کھلھ گیا؛ ایہہ نوکر سی تے اوہ سبھ چپّ کرکے کھڑ گئے۔ کوئی اک شبد وی نہ بولیا۔ اوہ سارے برتن جہڑے اپنی قابلیت بارے نہیں سی جاندے جاں جنہاں نوں اپنی کسے وشیشتا دا نہیں سی پتہ، اوہ سبھ سوچن لگے،‘‘جے میں پہل کردا تاں، اسیں اس شام نوں خوشی نال مناؤنا سی تے کوئی وی غلطی نہیں سی ہونی۔’
نوکر نے ماچس دیاں تیلیاں پھڑ کے جگائیاں، بچائیں ربا! کویں اوہ تلملائیاں تے مچّ پئیاں۔
اوہناں سوچیا،‘ہن ہر کوئی دیکھ سکدا ہے کہ اسیں پہلے نمبر ’تے ہاں۔ کنی شان نال اسیں چمک رہیاں ہاں! آلے-دوآلے اسیں کنی روشنی کھلاردیاں ہاں۔’ اتے پھیر اوہ بل گئیاں۔
ملکہ بولی،‘‘ایہہ بہت شاندار کہانی سی، مینوں تاں بالکل اےداں لگا، جویں میں رسوئی ’چ ماچس دیاں تیلیاں دے لاگے ہی ہوواں۔ ہاں، ضرور ہی توں ساڈی بیٹی نال ویاہ کر سکینگا۔’’
بادشاہ بولیا،‘‘ہاں بالکل ٹھیک ہے، تیرا ویاہ سوموار نوں اس نال ہو جائیگا۔’’ ہن اس نوں اوہ ‘توں’ کہندے ہن کیونکہ اوہ ہن رشتے دار بنن والے سن۔
ایس طرحاں ویاہ دا فیصلہ ہو گیا تے ویاہ توں اک شام پہلاں سارے قصبے ’چ دیپمالا کیتی گئی۔ بمب تے کیک ونڈ دتے گئے۔ گلی دے منڈے پباں بھار ہو کے خوشی ’چ چیک رہے سن اتے اپنیاں انگلاں منہ ’چ پا کے سیٹیاں مار رہے سن۔ ہر چیز بڑی عالیشان جاپ رہی سی۔
‘‘میرا خیال ہے کہ مینوں وی کجھ کرنا چاہیدا ہے’’،وپاری دا پتر بولیا۔ اس لئی اس نے بہت سارے راکٹ،پٹاکے تے ہر طرحاں دی آتشبازی خرید لئی تے اپنے صندوق ’چ پا لئے اتے اوہناں سمیت ہوا ’چ اڈّ گیا۔
ترکی دے سارے لوک اس اڈدے ہوئے صندوق دے نظارے نوں اس طرحاں اچھل-اچھل کے دیکھ رہے سن کہ اوہناں دیاں چپلاں ہوا ’چ اپر اڈّ گئیاں۔ اوہناں نے ٹٹے ہوئے تاریاں دی ایہو جہی اڈان پہلاں کدے نہیں دیکھی سی پر ہن اوہناں نے دیکھیا کہ بناں شکّ ایہہ پیغمبر آپ ہی سی جس نے شہزادی نال ویاہ کرواؤنا سی۔
جیوں ہی وپاری دا پتر دوبارہ جنگل ’چ جا کے اپنے صندوق سمیت تھلے اتریا، اوہ سوچن لگا، ‘میں ہن قصبے ’چ جاندا ہاں تاں کہ اس پردرشن بارے لوکاں دے وچار سن سکاں’۔ اس لئی انج کرنا بالکل سیانی گلّ سی۔
ہر کوئی اس پردرشن بارے گلاں کر رہا سی۔ اس نے جس بندے نال وی گلّ کیتی، اس دی اپنی رائے سی پر سبھ دی سانجھی رائے ایہہ سی کہ ایہہ بہت شاندار پردرشن سی۔
‘‘میں آپ پیغمبر نوں دیکھیا ہے’’، اک جنا کہن لگیا، ‘‘اوہدیاں اکھاں چمکدے ہوئے تاریاں ورگیاں لگّ رہیاں سن اتے اس دی داڑھی جھگّ والے پانی ورگی۔’’
‘‘اوہ اگّ دے بنے چوغے ’چ لپٹیا ہویا سی’’، دوجے نے کیہا، ‘‘اس دے چوغے دیاں تہیاں وچوں سبھ توں سوہنے فرشتاں دے سر باہر نوں جھاک رہے سن۔’’ اوہ صرف آننددائک گلاں سندا پیا سی تے اگلے دن اس دا ویاہ ہون والا سی۔ اوہ صندوق لین واسطے دوبارہ جنگل ’چ واپس گیا پر اوہ کتھے سی؟ صندوق تاں سڑ چکا سی۔ آتشبازی دے اک چنگیاڑے توں اس نوں اگّ لگّ گئی سی تے صندوق سڑ کے سواہ ہو چکا سی۔ وپاری دا پتر ہن کدے وی نہیں سی اڈّ سکدا جاں اپنی ہون والی پتنی کول نہیں سی پہنچ سکدا۔
شہزادی سارا دن چھت ’تے کھڑی اس دی اڈیک کردی رہی۔ اوہ حالے وی اس دی اڈیک کر رہی ہے پر اوہ آپ دنیاں دے آلے-دوآلے گھم کے کہانیاں سناؤندا رہندا ہے۔
بس صرف اینا فرق ہے کہ ایہہ کہانیاں ہن اینیاں مزیدار نہیں جنی مزیدار ماچس دیاں تیلیاں والی کہانی سی۔
(انوواد: بلراج دھاریوال)

 
 

To veiw this site you must have Unicode fonts. Contact Us

punjabi-kavita.com