اجمیر سدھو
Ajmer Sidhu

Punjabi Kavita
  

Uneendi Nadi Ajmer Sidhu

انیندی ندی اجمیر سدھو

کئی دناں دا من کاہلا پیا ہویا۔ سویر دی اپنے آپ نوں سہج کرن وچ لگی ہوئی ہاں۔ اپنے سیوکاں دے چہریاں ’تے جلوء دیکھ کے خوش وی ہاں۔ اوہناں دے سرڑ ’تے حیران وی۔ اوہناں دی محنت رنگ لے آئی۔ وچارے دن رات نٹھے بھجے پھر رہے ہن۔ میرے نکے جہے اشارے ’تے...۔ میرے وچ عینی شردھا! میں تاں اس پربھو دا اک انش ہاں۔ اوہدی انن بھگت۔ اوہ مینوں ہی پربھو دے روپ وچ دیکھ رہے ہن۔ میری بھگتی وچ لین رہندے نے۔ میں مٹھّ ’چوں باہر آئی ہاں۔ من ہور پاسے پاؤن لئی پھلّ بوٹیاں وچ گواچ جان دی کوشش کردی ہاں۔ میرا وار-وار دھیان مکھ دوار ’تے چپکے پوسٹر ولّ جا رہا۔ ...میں مکھ دوار کول آئی ہاں۔ پوسٹر پڑھن لگی ہاں-
پیارے پریمی جنو،
آپ سبھ دے آدیش نوں بھگوان سری دا آدیش سمجھدے ہوئے، آپ دی شردھا اتے پریم اگے نت-مستک ہندے ہوئے 1008 سری سوآمی پرمانند جی منڈلیشور دی یاد وچ مٹھّ دی اساری دا کارج سمپورن ہو گیا ہے۔ 27 مارچ دا شبھ دوس مورتی ستھاپنا لئی نیت کیتا گیا ہے۔ اس دن ساڈے پوجی ماتا سری سادھوی اترا جی اپنے پتت-پاون کر کملاں نال شبھ آرنبھ کرنگے۔ آپ سبھ ماتا سری دے پوتر پروچن سرون کردے ہوئے...
پوسٹر پڑھنا وچے چھڈّ باغیچی وچ آ بیٹھی ہاں۔ سماگم دی تیاری ولّ دھیان چلا گیا ہے۔ میرے بھراواں ہریش چندر، شام لال تے سموہ سیوکاں نے دن رات اک کرکے اس مٹھّ دی اساری کروائی ہے۔ سبھی جن سماگم دیاں تیاریاں وچ مگن ہن۔ اوہ آپو-اپنیاں ذمیواریاں شردھا نال نبھاء رہے ہن۔ ہر کم شروع کرن توں پہلاں میتوں آشیرواد لیندے ہن۔ پر اوہ...۔ پربھو دے ویری نے میرا لہو پیتا پیا۔ ہن ہاء پوسٹر ہی لے لؤ۔ ایہہ میں نہیں چھپوایا۔ ایہدے اتے میری، سوآمی پرمانند جی اتے مٹھّ دی فوٹو چھپی ہوئی ہے۔ میری مہما کیتی ہوئی ہے۔ مورتی ستھاپنا لئی... میرے پروچن سنن لئی شردھالوآں نوں سدا دتا گیا ہے۔ میں اپنے سیوکاں نوں کویں نانہہ کر سکدی ہاں۔ ایہہ سارا اس بھگوان دا جاں اوہناں دا ہی پرتاپ ہے۔ دوجے مٹھّ والیاں بتھیرے اڑکے ڈاہے۔ جدوں تک اسر نہیں گیا، میں چنتا وچ ڈبی رہی۔ میتوں ودھ چنتا میرے بھراواں نوں سی۔ ہن اوہناں دا سارا زور سماگم دیاں تیاریاں وچ لگا ہویا۔ دونوں میتوں چھوٹے نے۔ مٹھّ چڑھاؤن ویلے وی ایہناں پورا سٹینڈ لیا سی-
‘‘اترا بھین، اس گھر دا دستور رہا - جو ماپیاں نے کہہ ’تا۔ بچیاں نے کہے ’تے پھلّ چڑھا تے۔’’
ادوں میری حالت بڑی ترس یوگ سی۔ اپنے ہتھیں بھالے ہان دا کی کردی؟ میں تے رشی اک ہون دا فیصلہ لے چکے ساں۔ میرے تن من ’تے اوہدا ناں پوری طرحاں اکریا پیا سی۔ کہڑا ریموور لے کے مٹا دندی۔
‘‘نالے ایہہ کوئی پاپ نہیں کر رہے۔ بھگوان دے چرنیں لا رہے آ۔’’ شام لال پروچن سناؤن وانگ بولیا سی۔
اس دن مینوں دھرتی پریم وہونی جاپی سی۔ میں دھرتی وچ دھس جانا چاہندی سی۔ ایہہ سوچ کے کہ ساڈے پیار دے بیجے بیج ہی پنگر پینگے۔ ساڈیاں رہِ گئیاں خواہشاں پوریاں کر دینگے۔ پر بھگوان نوں ایہہ منزور نہیں سی۔ موئیاں سدھراں نوں پھل کتھوں لگنا سی۔ کدے سکیاں ککھاں نوں وی بیء نصیب ہویا؟
‘‘ساڈی سکھ دا کی بنونگا، بیٹا؟’’ جھائی بڑبڑائی سی۔
میں اپنے ماں-باپ تے بھراواں اگے چپّ سی۔ میری حالت تاں سکے پتیاں ورگی سی۔ جہڑے جھڑ جاندے آ۔ رل جاندے آ۔ سڑ جاندے آ۔ وچارے اپنی موتے آپ ہی مر جاندے آ۔ ہن تاں جل جانا گیساں دا یگ آ گیا۔ پتیاں دی کوئی اگّ وی نئیں بالدا۔ ہور نہیں بندہ راکھ بن کے ‘شانت’ ہو جاندا سی۔ اوہدا نواں ‘جنم’ ہو جاندا۔ ہن تے ‘روحاں’ دے بھٹکن توں سواء کوئی چارہ نہیں رہِ گیا۔
میں پنڈ وچ جمی پلی تے شہر ’چ پڑھی۔ کی پتہ سی میری تقدیر وچ جیجوں لکھیا ہویا سی؟ پہلی وار چھوٹی ہندی ماں-پیو نال اتھے مٹھّ وچ آئی سی۔ بسّ پھیر کی سی؟ مہینے وچ اک دو وار آ ہی جائیدا سی۔ متھا ٹیکن۔ مٹھّ دی سیوا کرنی۔ سوآمی جی دے چرن چھوہنے۔ ساڈا سارے پریوار دا مٹھّ وچ اتھاہ وشواس سی۔ مٹھّ دی ہر چیز نوں ستکار نال دیکھیا جاندا سی۔ جتھے پربھو نال پریم سی اتھے ڈر وی سی۔ مینوں مٹھّ چنگا لگدا سی۔ اتھوں دے سوآمی جی، پنڈت تے شردھالو چنگے لگدے سن۔ مٹھّ وچ صفائی بڑی سی۔ پھلّ بوٹے... باغ باغیچی۔ ہر چیز کھچدی سی۔
اک وار ڈائٹ دا ٹور وی اتھے آیا سی۔ میں ہی اپنے ادھیاپکاں نوں دسّ پائی سی۔ اچیاں-اچیاں پہاڑیاں نے من موہ لیا سی۔ مینہہ پے کے ہٹیا سی۔ دور-دور تکّ فیلیاں پہاڑیاں اتے ہریاول، چھوٹے-وڈے درخت، گھاہ دیاں پوڑیدار چراداں دے درش واتاورن نوں سہاونا بنا رہے سن۔ پھیر میں رشی نال ایہناں پہاڑیاں وچ آؤن لگّ پئی۔ اسنے اپنی فلاسفی گھوٹن لگّ پینا۔
‘‘جیجوں نوں راجیاں تے وپاریاں نے اپنے ایشو-آرام لئی شوالک دیاں پہاڑیاں دے پیراں وچ وسایا ہونا۔’’
اسیں سڑک دے کنڈے ملھے جھاڑیاں دا آنند ماننا۔ نالے کنڈے لواؤنے، نالے بیر کھانے۔ باندراں دیاں جھپٹاں۔ ہائے! مر جاں۔...رشی دیاں شرارتاں میرا کھہڑا نیں چھڈّ رہیاں۔
میری بھوآ دی دھی پونم دا ویاہ اوہدے دوست ستنتر نال ہویا سی۔ رشی پہلی وار برات وچ دیکھیا سی۔ کی پتہ سی ویاہ دا شغل میلہ پریم وچ وٹّ جاؤگا۔ ایہہ چار-پنج دوست ستنتر جیجا جی نال ساڈے گھر آؤن لگّ پئے۔ میں پہلاں ہی کسے انجان روح دی تلاش وچ ساں۔ کسے لئی سپنے سانبھ کے رکھے ہوئے سن۔ اپنیاں پلکاں ’چ سامبھے سپنے اوہدی جھولی پا دتے۔ اپنا اک-اک ساہ ایہدے ناں کر دتا۔ ایہدا چہرہ میریاں اکھاں اگے ٹکیا رہندا۔ مینوں ایوں لگدا-جے اوہ میری زندگی وچ نہ آؤندا تاں میری زندگی قبراں دے کجے ورگی ہو جانی سی۔
رشی عامَ منڈیاں وانگ تھوڑھا سی؟ اوہ مینوں سبھ توں الگّ لگدا۔ جداں اوہنے مینوں پیار کیتا، اداں دنیاں ’چ کوئی نہیں کر سکدا۔ کنا الگّ...کنا چنگا...۔ میرے کنڈا وی چبھ جانا۔ نٹھے نے آؤنا۔ میریاں اکھاں ’چ ہنجھو تاں کدے آؤن ہی نہیں سی دندا۔ اس توں اپر کوئی سکھ، کوئی پریم نہیں ہو سکدا۔ اوہ مینوں میرا ربّ ہی جاپدا۔ جیوں اس دھرتی اپر کوئی فرشتہ اتر آیا ہووے۔
اسیں اک دوجے دا ہتھ پھڑی پہاڑی دی ٹیسی ’تے بیٹھے ہاں۔ اک دوجے دیاں اکھاں وچ اکھاں پائی۔...کوئی سدھّ نہیں ہے۔ چارے پاسے چپّ۔ پریم دے سروور ’چ اینا ڈونگھا اتر جاندے ہاں کہ کسے بھاشا دی لوڑ نہیں رہندی۔ اک دوجے دا روپ وٹا لیندے ہاں۔...میں اوہ ہو جاندی ہاں تے اوہ میں۔
اک سپنے وچوں نکلی ہاں۔ دوجے وچ آ وڑی ہاں۔...اوہ دھرتی ’تے ملدا نہ۔ اوہنوں لبھدی باوری ہو جاندی۔...دور کسے ہور گریہہ ’تے پہنچ جاندی۔ اوہ اتھے دیوتا بن بیٹھا ہندا۔...پریم دا دیوتا۔ میں پری بن جاندی۔ اوہ میرے نال لکن میٹی کھیڈدا۔ لک جاندا۔ لبھدا نہ۔ میں ہار کے دھرتی ’تے آ جاندی۔ کوٹھے ’تے چڑھ منجے اتے پے جاندی۔ تاریاں وچوں اوہدا چہرہ تکدی۔ کوئی نہ کوئی تارہ اوہدا روپ وٹا لیندا۔ اس تارے نال پیار امڑ-امڑ پیندا۔ اپنی بکل ’چ اس تارے نال اکمکّ ہوئی ساری رات بھجدی رہندی۔ عمراں جڈی اوہ رات ہو جان دی پرارتھنا کردی۔
ٹلّ وجا ہے۔ اسنے میتوں میرا پریم سنسار کھوہ لیا ہے۔ جے میرا پربھو میرے ’تے مہربان ہو جاندا۔ میرا اوہدے نال ویاہ ہو جانا سی۔ رشتے داری وچ ہوئے اک ویاہ نے ہی سارا پنگا پایا سی۔ پونم بھین تے ستنتر جیجا جی نال رشی تے ہور دو-تنّ دوست ویاہ ’تے آئے ہوئے سن۔ ڈولی گئی تاں ایہہ وی تر پئے سن۔ میری ضدّ سی کہ رات رہن۔ ایہہ ٹیکسی کرکے آئے ہوئے سن۔ میں ٹیکسی دے پہیئے مہرے اک پیر کر دتا سی۔ دوناں پاسیاں دی اڑی سی۔
اس امتحان وچوں میں پاس ہو گئی سی۔
ٹیکسی دا پہیہ میرے پیر اتوں دی لنگھ گیا سی۔ میرا پیر زخمی ہو گیا سی۔ پلستر لاؤنا پیا سی۔ ڈیڈھ مہینہ منجے ’تے پئی رہی سی۔ گھردیاں نوں اصل گھٹنا دا پتہ نہیں لگیا سی۔ اس توں بعد رشی میرا ہو کے رہِ گیا سی۔ اوہ پونم بھین تے ستنتر جیجا جی نال خبر لین آ جاندا۔
میرا پیر ٹھیک ہو گیا سی۔ اس توں بعد ہی میرے سپنے وڈے ہوئے۔ رشی گھر آ جاندا۔ میں پھلکاری کڈھ رہی ہندی۔ اوہدے اتے دے دندی۔ اوہ میرے اتے دے دندا۔ میرا چہرہ سوہا لال ہو جاندا۔
‘‘اترا، بڑی فبدی اے۔’’
میں سنگ جاندی۔ منہ گوڈیاں وچ لے لیندی۔ اوہناں دناں وچ ای پتا جی اوپریاں-اوپریاں گلاں کرن لگّ پئے-
‘‘بھگوان وی امتحان لیندا۔ بڑا دھوکھا کیتا اوہنے میرے نال۔ جے کتے جیٹھا پتّ جم پیندا۔ اینے کھلجگن نہ کرنے پیندے۔’’
اوہناں مینوں ادھیاپک دی ٹریننگ لئی شہر وچ رہندی ودھوا فوجن چاچی کول چھڈّ دتا سی۔ شریکے وچوں چاچی لگدی سی۔ گھردیاں نوں اپنی ذمیواری توں مکت ہون دی کاہل سی۔ رشی نے وی تھوڑھی دور کمرہ کرائے ’تے لے لیا سی۔ میں ڈائٹ توں واپسی ’تے اوہدے کول ٹھہر جاندی۔ اوہ محبت دے تارے توڑ کے میری جھولی پا دندا۔ میں مدہوش ہوئی میراں وانگ راگ الاپن لگّ پیندی۔ میریاں اکھاں جھیل توں سمندر ہو جاندیاں۔
چاچی ساڈی مددگار بن گئی سی۔ رشی نوں ملن دا ٹائم سیٹ کردی تاں کدے کدائیں لیٹ ہو جاندی۔ اک ایتوار چاچی دے بچیاں نے فلم دیکھن دا موڈ بنایا۔ میں بارھاں وجے دا رشی نال ٹائم سیٹ کر لیا۔ بچے فلم دیکھن نہ گئے۔ ہار کے سہیلی نوں ملن دا بہانہ بنا کے گئی سی۔ دپہر دے دو وجع گئے سن۔ انتاں دی گرمی۔ آرام نال بوہا ڈھوء کے ستا ہویا۔ دھپّ وچ لوہ ہندی گئی سی۔ میرا سرخ ہویا چہرہ دیکھ کے گھابر گیا سی۔ اندر لجا کے مینوں گھٹّ لیا سی۔ میں اوہدے کول دو گھنٹے رہی سی۔ ادن رات اوہدے سپنیاں وچ کٹّ دتی۔ تڑکے بھیڑا جیہا سپنا آیا-
گھر رشی بارے پتہ لگّ گیا سی۔ ہفڑا-دفڑی مچّ گئی۔ اسیں گھراں توں بھجّ گئے ساں۔ مندر وچ جا کے ویاہ کروا لیا۔ کرائے دے کمرے وچ رہن لگّ پئے سی۔ اسیں اک دوجے دیاں باہاں وچ بیصورت پئے ساں۔ پیو-بھرا تے چاچے-تائے آئیے۔ اوہناں سانوں وڈھّ سٹیا۔ ساڈے لاگے پنڈ مہندپر ہے۔ پنڈ وچ بابے دیالے دا مندر ہے۔ پتا جی دسیا کردے سن کہ رات سمیں اوہناں دے انگ کھلر جاندے۔ دنے بابا جی دی کرامات نال جڑ جاندے۔
جے اسیں وی سپنا سچ کر لیندے۔ جنے وی ساڈے انگ گھردیاں نے، سماج نے، شردھا نے تے وشواس نے وڈھے سن۔ شاید مڑ جڑ جاندے۔ ہن تے یاداں ہی رہِ گئیاں ہن۔
تھوڑھے دناں بعد رشی نوں ملن دی پھیر گڑبڑ ہو گئی سی۔ چاچی نے حونصلہ دتا سی-
‘‘اترا، تڑکے چلے جائیں۔ اوہ کہڑا کنڈا لا کے رکھدا۔’’
تڑکے گھروں نکلی تاں نھیرا وڈھّ کھان نوں پوے۔ میں اوکھی سوکھی کمرے تکّ پجّ گئی سی۔ اوہدے گھراڑیاں دیاں ڈراؤنیاں-ڈراؤنیاں آوازاں نے مینوں ہور ڈرا دتا سی۔ ٹیبل ’تے کتاباں، نوٹس، پینّ کھلرے پئے سن۔ اویں لگا جویں بہت لیٹ ستا ہووے۔ اوہنوں کوئی سرت نہیں سی۔ میں سبھ توں پہلا کم صفائی کرن دا کیتا۔ پھیر بھانڈے مانجے، نلکے کول بہہ کے کپڑے دھوتے۔ دن چڑھ آیا سی۔ سارے کم نبیڑ کے پرونٹھے پکاؤن لگّ پئی۔ جیوں ہی رسوئی چوں دھوآں اٹھیا۔ ادوں تکّ اوہدی اکھ کھلھ گئی سی۔
رسوئی وچ آ وڑیا سی۔ بھانڈیاں دی ٹوکری ولّ نگاہ ماری۔ دھوتے ہوئے کپڑیاں ولّ ویکھن لگّ گیا۔ صاف-ستھرا کمرہ ٹیڈھیاں اکھاں نال دیکھیا سی۔ میں پرونٹھیاں والا تھال اوہدے مہرے رکھ دتا سی۔ اوہدا غصہ جاندا لگا سی۔
فائینل پیپر آئے تاں چاچی نے رشی نوں ملن توں ورج دتا سی۔ میری فیوریٹ ٹیچر نے ساریاں کڑیاں نوں پہلاں ہی سچیت کر دتا سی-
‘‘انسان نوں پرفیکٹ بننا چاہیدا۔...جو لوک پرفیکٹ ہندے ہن، اوہ پڑھائی...پیار...ہر کھیتر وچ منزلاں مار لیندے نے۔’’
میں پڑھائی دے امتحان وچوں تاں پاس ہو گئی۔ دوناں نوں سکول ٹیچر دی نوکری مل گئی۔ خوشی دی کوئی حد نہیں سی۔ میں تے رشی خوشی وچ اڈے پھر رہے ساں۔ اسیں چاچی نال ویاہ دی گلّ کیتی سی۔
چاچی نے پتا جی نال گلّ توری۔ اوہ لوہا لاکھا نہ ہوئے۔ اوہناں موہروں اپنی سمسیا رکھ دتی-
‘‘پتّ، ساڈے بچہ نیں سی ہو رہا۔ اسیں ویداں، حکیماں، ڈاکٹراں، سادھاں-سنتاں کولوں بتھیرا علاج کروایا۔ دونوں جی باراں سال بھسڑاں بھناؤندے رہے۔ پر تیری ماں دی ککھّ ہری نہ ہوئی۔ کسے نے مٹھّ سکھ سکھن دی دسّ پائی سی۔’’
میرا باپ میرے جمن توں پہلاں دی کہانی سناؤن لگّ پیا سی۔ اسدھے ڈھنگ نال پہلاں وی گلّ کردے رہندے سن۔ مینوں مٹھّ لجاندے رہنا۔ اتھے کئی-کئی دن رکھی چھڈنا۔ پر مینوں اصل کہانی دی ہن سمجھ آؤن لگی سی۔ جھائی نے سکھیا دینی-
‘‘پتّ، ایہہ بھگوان شو دا مٹھّ آ۔ تیرا اپنا گھر۔ توں بہتی دنیاویں چکراں ’چ نہ پویں۔ سوآمی جی دے چرنیں لگّ جائیں۔’’
ادوں میں ایہدے ارتھ نہیں سی سمجھدی۔ کوئی کھلھ کے گلّ وی نہیں سی کردا۔ مٹھّ ساڈا سی۔ شردھا نال متھا ٹیکن جانا۔ مٹھّ دی تے لوکاں دی سیوا کرنا ہی ساڈا کرم سی۔ جتھے جا کے ساڈے سر جھکدے سن۔ جس تھاں توں بناں جیؤنا ساڈے لئی اسمبھو سی۔ اس نوں لے کے گھر وچ سوگ پے گیا سی۔ پتا جی دے بول مساں ہی نکل رہے سن-
‘‘میں بھگوان شو دے مٹھّ سکھ سکھی سی۔ ہے میرے پربھو، تنّ-چارن بچے میری جھولی پا دیو۔ پہلا بچہ تیرے چڑھاؤنگا۔ اس پرمیشور نے مہر کیتی۔ پر پہلی بیٹی دے دتی۔ میں سکھ سکھن ویلے دھوکھا کھا گیا۔ میرے لال ہندا۔ میں پنج-چھ سال دے نوں چڑھا دینا سی۔’’ پتا جی دہتھڑی مار کے بھبیں رو پئے سن۔
‘‘دھیاں دے دکھ ڈاہڈھے ہندے نے۔ پتہ نہیں توں کہڑے کشٹاں وچوں لنگھیں۔ اسے کرکے اسیں تینوں پڑھایا۔ نوکری لوایا۔ پتّ، اسیں اپنا فرض پورا کیتا۔ ہن توں پٹھّ نہ دکھائیں۔ نہیں تے ٹبر ’تے قہر واپرو۔ شو بڑی کرنی والے نے۔ بخشن نہیں لگے۔’’ جھائی جی نے مینوں کلاوے وچ لے لیا سی۔
‘‘بیٹا، بھارت دا ایہہ پہلا مٹھّ ہے، جتھے شیشناگ تے پنچمکھی شولنگ ستھاپت ہے۔ ایہنوں مغل بادشاہ بابر نے بنایا سی۔ نیپال دے شہنشاہ نے چالی من دا اشٹدھاتو دا ٹلّ بھینٹ کیتا سی۔ اتھے جہنے سکھ سکھی، پوری ہوئی۔ جہنے سکھ نہیں اتاری، اوہناں دے کل دا بیء نعش ہو گیا۔ ...بھگوان ساڈے ’تے رحم کرو۔’’ پتا جی مٹھّ اتے بھگوان دیاں فوٹواں اگے جھکے ہوئے سن۔
میں تیئے دن سکول گئی۔ رونہاکی ہوئی پئی سی۔ رشی پہلوں آیا بیٹھا سی۔ اسنوں ساری گلّ دسی۔ اوہ مینوں پے نکلیا-
‘‘اپنے جھوٹھے وشواساں نوں پٹھے پاؤن لئی تینوں کیوں داء ’تے لایا جا رہا۔ دو ہور ہیگے آ۔ اوہناں نوں...۔’’
میں اوہنوں جیٹھے بچے دی سکھ بارے سمجھاؤن لگّ پئی۔ میں بھگوان اتے مٹھّ نال جڑیاں کراماتاں بارے دسیا۔ جنہاں پریواراں نے سکھاں نہیں اتاریاں، اوہناں دے اجڑے ونشاں بارے دسیا۔ پتا جی دیاں سنائیاں گلاں رشی نوں دسیاں۔ میرے اندر بھگوان دے گھر بارے جو ڈر سی، اوہ میں وئکت کر دتا۔ رشی بھڑک پیا سی-
‘‘اتھے کوئی بھگوان دا گھر نہیں ہے۔ سبھ ربّ دے ناں ’تے سیاست ہو رہی ہے۔ سیاستدان ڈیریاں، گوردواریاں، مندراں، مسجداں تے گرجیاں ذریعے سیاست چلاؤندے آ۔ بھارت دی بدقسمتی آ کہ دھرم سیاست دے گھوڑے چڑھیا ہویا ہے۔...تے تہاڈے ورگے پڑھے لکھے لوک اوہناں دی مار ہیٹھ آئے ہوئے آ۔’’
ادوں اوہدیاں گلاں دی مینوں سمجھ نہیں سی لگی۔ اوہنے دب کے مٹھّ دے خلاف... اتھوں دے سوآمی جی اتے چیلیاں دے خلاف بھڑاس کڈھی سی۔ اجیہا سننا میری برداشت توں باہر سی۔ میں مٹھّ دے خلاف اک شبد وی نہیں سننا چاہندی سی۔ میں ایہہ وی نہیں چاہندی سی کہ میرا رشی پاپ دا بھاگیدار بنے۔ اوہ میرا پیار سی۔ اوہدے پیار وچ ڈبی رہنا چاہندی ساں۔ میں پیار دی ندی نوں کداں آکھ دندی کہ اپنا وہاء موڑ لے۔ پر اوہدا کہنا سی-
‘‘توں ملو ملی اس دریا وچ رلنا چاہندی آں۔ جہڑا پہلوں ہی ریگستان بنیا ہویا۔’’
میں رشی نال سہمت نہیں سی۔ مٹھّ توں کویں منہ موڑ لیندی۔ سانوں سارے ساہ اتھوں ہی ملے ہوئے سن۔ مٹھّ دے کن-کن نال رشی جنا ہی پیار تے وشواس سی۔ اسیں لاچار سی۔ ساڈے وشواس سن۔ مینوں بے بس دیکھ رشی تر پیا سی۔
‘‘مینوں زندگی وچ پہلی وار محسوس ہویا کہ دوستی، پیار تے چاہت وی کدے-کدے بے بس ہو جاندے ہن۔..جے توں مٹھّ چڑھناں، ایہنوں میری آخری ملاقات سمجھیں۔’’
میرے لکھ ترلے کڈھن دے باو جود اوہ تردا بنیا سی۔ میں اس دن گھر نہیں جانا چاہندی سی۔ چھٹی ہوئی تاں پتا جی لین آئے ہوئے سن۔ میں گھر گئی تاں اپنا فیصلہ سنا دتا سی۔
‘‘بھگوان، مینوں معاف کرے۔ اپنی بچے سمجھ کے۔ میں رشی نال...۔’’
شبد میرے منہ وچ ہی سن۔ باپ میرے دے ہتھ کمبن لگّ پئے سن۔ جھائی نوں دندل پے گئی۔ بھرا اوہنوں سنبھالن لگّ پئے۔ پتا جی میرے دوآلے ہو گئے۔ میریاں منتاں کرن لگّ پئے۔ میں چپّ سی۔ پھیر اوہ وی چپّ کرکے بیٹھ گئے۔ اوہناں دے چہرے دے کئی رنگ بدلے۔ کاہلی نال اٹھے، پتہ نہیں کدھر نوں چلے گئے۔ جھائی نوں ہوش آ گئی سی۔
ہریش وی باہر نکل گیا سی۔ اوہنیں پیریں چیکاں ماردا مڑ آیا سی۔ سارے جنے اوہدے دوآلے اکٹھے ہو گئے سن۔
‘‘پتا جی نے کھوہ وچ...۔’’
اسیں سارے کھوہ ولّ بھجّ لئے۔ اوہناں دوآلے لوکاں دا جھرمٹ سی۔ اوہناں دے ڈھڈّ وچوں پانی کڈھیا جا رہا سی۔ ساڈے شریکے وچوں لگدے بابے نے دھرواس دتا سی-
‘‘جےَ چند بچ گیا۔ بھائی، ہن ایہنوں دوجی وار مرن لئی مجبور نہ کریو۔’’
بابے نے شاید مینوں سنا کے کیہا سی۔ ہن سبھ کجھ میرے ’تے نربھر سی۔ میں دوناں دھراں دے وچکار لٹک گئی سی۔ نہ جماؤن تے پالن والیاں نوں چھڈّ سکدی سی تے نہ اپنے پیار نوں دھکہ دے سکدی سی۔ میں کمرے وچ آ کے سوچاں وچ ڈبّ گئی سی۔ میں رشتیاں دے چکرویو ’چوں باہر کڈھن والے ابھمنیو دا انتظار کرن لگدی۔ پر میرا ابھمنیو...۔ اسے وقت پتا جی دی لاش کھوہ وچوں نکلدی پرتیت ہندی۔...میریاں اکھاں اگے ہنیرا چھا جاندا۔ دن دہاڑے بھیڑے-بھیڑے سپنے آؤن لگّ پئے۔ ہنیری آ گئی سی۔ بجلی کڑکی سی۔ مینوں لگیا بھگوان شو آ گئے ہن۔ مینوں اوہناں دا خوف کھان لگا۔ ترشول نکلیا۔ میں سہم گئی۔ میں ڈردی نے ہتھ جوڑ دتے۔
‘‘بھگوان، میں تیرے در دی داسی بنانگی۔’’
مینوں لگیا کمرے وچ روشنی ہو گئی ہے۔ بھگوان دی مورتی ولّ نگاہ ماری۔ اوہناں دے چہرے ’تے مسکراہٹ سی۔ میرا فیصلہ سن کے گھر وچ ماحول سکھاواں ہو گیا سی۔
میں اگلے ہفتے اترا توں ماتا سری بن گئی سی۔
مینوں بھگواں پوایا جا رہا سی۔...پر میں تاں پہلاں ہی رشی دے پیار ’چ بھگواں پائی جوگن ہوئی بیٹھی سی۔ مینوں سادھنی بناؤن دیاں رسماں نبھائیاں جا رہیاں سن۔ مینوں رشی دا خیال آئی جا رہا سی۔ کسے کھونجے بیٹھا کرلا رہا نظر آ رہا سی۔ اوہدیاں اکھاں ’چ وی پانی سی تے میریاں اکھاں وچ وی۔ اوہدی اترا سادھنی بن گئی سی۔
میں مٹھّ رہن لگی۔ مٹھّ گھر توں 25 کلومیٹر دور ہوناں۔ سکول دوناں دے وچالے سی۔ میں گھر نہ رہن دا فیصلہ کیتا سی۔ مٹھّ توں سکول جاندی تے سکول توں مٹھّ۔ مہرے شوراتری آ گئی۔ شوراتری ’تے بھاری میلہ لگدا ہے۔ ہفتہ پہلاں دوروں-دوروں سنت مہاتما آؤن لگّ پئے سن۔ اک نانگے سادھوآں دی ٹولی وی آئی سی۔ ایہہ میرے من پسند دے سادھو سن۔ میرے ستکار دے پاتر۔ میں ایہناں توں بہت کجھ سکھیا سی۔ سارے نانگے سادھوآں نے اپنیاں اندریاں نوں سنگل لائے ہوئے سن۔ میں اوہناں دے صبر اتے صدق توں بلہارے جاندی۔
اک رات رولا پے گیا۔ اکھ کھلھی تاں رولے والی جگہ چلے گئی سی۔ اک نانگا سادھو لما پایا ہویا سی۔ اوہدی اندری دا کڑا ٹٹیا ہویا سی۔ اسنے نال پئے اک سیوادار نال بدفیلی کرن دی کوشش کیتی سی۔ ننگے ہوئے سیوادار نے رولا پا دتا سی۔ سوآمی جی نے نانگے سادھ دے گھوٹنا پھیرنا شروع کیتا تاں اوہ اڑاہٹ پاؤن لگّ پیا سی۔ میں پیڑت سیوادار کول بیٹھ گئی۔ وچارا ڈریا پیا سی۔ رنگ پیلا بھوک۔ ڈر اتے شرم نال سہمیا بیٹھا سی۔ کٹاپا کرن توں پچھوں نانگے سادھ نوں مٹھّ توں بھجا دتا سی۔ مینوں ساری رات نیند نہ آئی۔ جدوں میری اکھ لگدی، اس سیوادار دی جگہ میں ہندی۔ نانگے سادھوآں دے سنگل، کڑے ٹٹّ جاندے۔ مینوں...۔ اٹھ کے بیٹھ جاندی۔ دوبارہ پیندی تاں سپنا شروع ہو جاندا۔ مٹھّ والے سادھو اوہناں دی تھاں لے لیندے۔
اگلی رات میں بھیڑے سپنے دی شکار ہو گئی۔ مٹھّ وچ وڈے شولنگ دے نال چھوٹے-چھوٹے شولنگ وی ہن۔ کہندے اک بادشاہ نے جیجوں ’تے حملہ کیتا سی۔ سینک مٹھّ لٹن آ گئے۔ اک حملہ آور نے تلوار نال شولنگ وڈھّ دتا سی۔ جتھے-جتھے اوہ ڈگیا، اتھے-اتھے ہور کنے شولنگ اگّ آئے سن۔ میں ساری رات ادھ ستی رہی۔ اس رات میرے دوآلے وی شولنگ اگّ آئے سن۔ شولنگ میرے ولّ نوں اچے ہون لگدے۔ میری چیک نکل جاندی۔
سویرا ہویا تاں مٹھّ وچ رات نہ رہن دا نرنا لے لیا سی۔ گھردیاں نے، سوآمی جی نے مینوں بتھیرا سمجھایا پر اوہ مینوں سہم ’چوں نہ کڈھ سکے۔ میں کیہو جہی سادھنی سی۔ گیروئے رنگ دے کپڑے نہ پاؤندی۔ سویرے سکول جاندی۔ بچے پڑھاؤندی۔ سکول توں مٹھّ۔ شام پیندی تاں پنڈ نوں چلے جاندی۔ روزانہ پنجاہ کلومیٹر دا سفر سریر دا چکناچور کر دندا۔ رشی میرے نال لڑ جھگڑ کے گھر بہہ گیا سی۔ پر اوہ ہمیشہ مینوں میرے سنگ لگدا۔ میں بھگوان نال لو لا لیندی۔ بھگوان دے دھڑ اتے اوہدا منہ لگّ جاندا۔ میں اوہدے سپنیاں وچ گمّ ہو جاندی۔
اوہ یوگی ہو جاندا۔ کناں ’چ مندراں پا لیندا۔ در-در ’تے جا کے بھکھیا منگدا-
‘‘میں راجھاں یوگی بنیا۔ میری جھولی پاؤ ہیر وے۔’’
بھگویں کپڑیاں وچ سوہنا لگدا۔ متھے ’تے تیز جھلکدا۔ چہرہ جیوں اگّ دا گولہ ایوں مگھدا۔...آکھدا ‘پریم دی لالی میرے مکھ ’تے چھائی۔ میں سورج اپنی دھرتی دا۔’ پھر اوہ سورج توں سمندر بن جاندا۔ اس وچ میں اک مچھلی ہندی۔ جس ’تے سر میرا ہندا۔ میں آکھدی-
‘‘مچھلی جل دی رانی ہے۔ جیون اسدا پانی ہے۔ باہر کڈھینگا تاں مر جائیگی۔’’
اینے نوں مگرمچھ آ جاندا۔ اسدا سر میرے پیو دا ہندا۔ نال بھراواں دے سر لگّ جاندے۔ اوہ مینوں سمندر ’چوں باہر کڈھ کے تپدی ریت ’تے سٹّ دندے۔
اگلے دن اسیں شاہ تلائی جاندے ہاں۔ چرن گنگا پجدے ہاں۔ ادھر وی جھرنا، ادھر وی جھرنا۔ وچکار پتھر۔ چاننی رات۔ چند دی روشنی ساڈے چہریاں ’تے پے رہی ہے۔ اوہ چرن گنگا توں پانی دی چلی بھر کے لیاؤندا۔ میرے بلھاں نوں لاؤندا ہے۔ پانی واشپ بن کے اڈی جا رہا۔ اوہ وار-وار پانی لائی جا رہا ہے۔ میں کارن پچھیا تاں ہسّ پیا-
‘‘بلھ سچے ہندے ہن، واشنا توں بغیر۔’’
میں اوہدے سپنیاں وچ جیؤندی ہاں۔ جس دن میرے مٹھّ چڑھن دی رسم ہوئی سی، سڑیا جیہا روپوش ہو گیا سی۔ میں تاں پونم بھین کول وی ملن لئی سفارشاں پائیاں تے جیجا جی کول وی۔ پر اوہ...۔ اوہنوں خط وی لکھے-
‘توں اینا نرموہا ہوئینگا، میں سوچیا وی نہیں سی۔ تیرے توں بغیر ٹکاء نہیں آؤندا۔ آویں وی کویں؟ میرا مرشد ہی کھوہ لیا گیا۔ کسے کول کھوہن دے حق ہونگے۔ پر توں کیوں کھوہ ہو جان والیاں وچ شامل ہو گیا۔ مینوں آس آ توں ضرور ملن آئیںگا۔ تیری....۔’
سکول وچ ادھی چھٹی ہوئی سی۔ سٹاف چاہ دوآلے ہو گیا سی۔ نلکے ’تے بچے پھٹیاں دھون لگے ہوئے سی۔ میں گراؤنڈ ولّ نوں آ نکلی۔ مٹی وچ انگلاں پھیرن لگی۔ اوہدا ناں لکھ ہو گیا۔ پتانھیں کی جھلّ اٹھیا۔ اوہدا ناں لکھ-لکھ مٹائی گئی۔ کئی رشتے فٹی ’تے لکھی عبارت ورگے ہندے ہن، جو اک وار پونجھن ’تے مٹ جاندے نے۔ پر کم بخت نہ اوہدا ناں مٹدا اے تے نہ ای رشتہ۔ گھر آ کے خط لکھن بہہ گئی-
‘مینوں پونم نے دسیا کہ توں شراب پین لگّ پیاں۔ مگھے مارداں-
‘‘سالے ہٹے کٹے سادھ میری اترا نوں ادھال کے لے گئے۔’’
میں کہڑا منی پلانٹ دی بیل ہاں۔ تیرے خطاں ’چ اوٹ پٹانگ لکھیا ہندا۔ بہتی سکھیا نہ دیا کر۔ اکھاں توں اوہلے تے مرے ہوئے بندے وچکار بہتا فرق نہیں ہندا۔...توں اس دن پترکاراں نال مٹھّ وچ آیا سی۔ میرے دھرتی نال پبّ نہیں سی لگدے۔ اس جسم وچ جان پے گئی سی۔ تیرا آؤنا جھوٹھ جیہا لگیا سی۔ جویں میں سپنا دیکھ رہی ہوواں۔ سوچن لگی-ایہہ اتھے کویں؟ ایہی سوچدی نے میں اس دن نقصان کرا لیا سی۔ تسیں تردے بنے سی۔ ایہہ تاں بعد وچ پتہ لگا کہ اج کل تسیں بھگوان دے گھراں خلاف مہم وڈھی ہوئی ہے-اترا۔’
رشی ویاہیا گیا۔ اگلی کی سوچو۔ میں ایہہ سوچ کے پچھے ہٹّ گئی۔ میری قسمت نے تاں ساتھ نہیں دتا۔ اوہ راضی رہے۔ سکول وچ بچیاں نال من پرچاء لئیدا سی۔ نالے مٹھّ دی ہر وسط وچ رچمچ گئی سی۔
لوک سکھیاں سکھاں لاہن آؤندے۔ اک وار اک ٹبر سکھ دین آیا۔ میرے بارے جان کے اوہناں دا بزرگ بڑا حیران ہویا-
‘‘پتّ چڑھاؤندے سنے سی تے دیکھے وی۔ پر دھی چڑھائی پہلی وار دیکھی ہے۔’’
مٹھّ وچ سارے اپنے آپ نوں شدھ براہمن دسدے سن۔ صرف وڈے سنت پرما نند جی نوں سوآمی جی کہندے۔ باقی اک دوجے نوں پنڈت جی-پنڈت جی کہہ کے بلاؤندے۔ مینوں پچھ لیندے-
‘‘آپ کون سے براہمن ونش سے ہیں؟’’
میں ایہناں نوں کی دسدی۔ پیو لوکاں دا لاگپنا کردا سی۔ اگانھ بھرا وال کٹن لگّ پئے۔ ساڈے گوت والیاں نوں برادری وچ بڑا مان ملدا۔ پر مٹھّ وچ...۔ ایہہ لوک گلاں ایہو جہیاں کردے رہندے۔ میں چاہندی سی مٹھّ سبھناں لوکاں لئی ہووے۔ میں سوآمی جی اگے مٹھّ وچ لائبریری کھولن اتے سکول چلاؤن دی تجویز رکھی۔ آمدن تھوڑہی سی؟ دو سو اسی کھیت زمین دے۔ چڑھاوا وکھرا۔ میں تنخواہ دندی سیگی۔ پر اوہناں نوں وہل کتھوں۔ سوآمی جی تاں ماتا نرجلا نال وچن بلاس کردے رہندے۔ برہمچاری بندہ تے...۔ اک رشی ورگا شنکرنند ہیگا۔ بول پیندا-
‘‘ماتا جی تاں سوآمی جی دی رادھا آ۔’’
کئی وار اوہ مینوں رشی لگن لگّ پیندا۔ اوہنوں دیکھکے میرا سریر بھکھن لگّ پیندا۔ چہرہ لال ہو جاندا۔ سوآمی جی جھٹّ میرے سر ’تے ہتھ رکھ دندے۔
‘‘اترا بیٹا۔ گھبراؤنا نہیں۔ ایہہ مٹھّ تیرا اپنا آ۔ میرے ہندیاں...۔’’
اوہناں دا ہتھ میری پٹھّ ’تے آ جاندا۔ میرے تن ’چوں لہر اٹھدی۔ تن من مچّ اٹھدا۔ سوآمی جی دے ہتھاں دی تپش میتوں جھلی نہ جاندی۔ میں پریشان ہو اٹھدی۔
میرا چتّ خراب ہو جاندا۔ شردھالو آؤندے۔ ساریاں سمادھاں ’تے مندراں وچ متھا ٹیکدے۔ پھیر ساریاں دے پیریں ہتھ لاؤندے۔ جدوں شردھالو میرے پیراں نوں سپرش کردے، میں تڑفن لگدی۔ شنکرانند ول دیکھدی۔ ہور پاگل ہو جاندی۔ میتوں میرے سریر دا سیک نہ جھلیا جاندا۔ میں اٹھ کے سروور ولّ چلے جاندی۔ کپڑے وی نہ لاہندی۔ ٹھنڈا پانی اپنے سریر ’تے پاؤن لگّ پیندی۔ مسیں شانت ہندی۔ گھر جاندی۔ اتھے ہور وی ماڑا حالَ ہندا۔ نال دے کمریاں وچ بھرا بھرجائیاں ہندے۔ میرے کنّ بڑے تیز نے۔ کندھاں وچوں وی آوازاں سن لیندے۔ بھرا بھرجائیاں تاں منٹاں وچ شانت ہو کے سوں جاندے۔ پر میں ساری رات نہ سوندی۔ پاسے ماردی دی رات نکل جاندی۔
ماتا نرجلا جی تیرتھ یاترا ’تے سنتاں دی اک ٹولی نال چلے گئے۔ اوہناں دناں وچ میری حالت وگڑی ہوئی سی۔ اک دن تاں میں رو ہی پئی۔ سوآمی جی مینوں چپّ کراؤن لگّ پئے۔ میری پٹھّ ’تے اوہناں دا ہتھ تیز ہو گیا۔ میرے سریر وچوں تاں اگّ دیاں لپٹاں نکلن۔ سوآمی جی توں تاں بچاء کر لیا۔ رات اتھے رہِ پئی۔ میتوں رہا نہ گیا۔ میں شنکرانند نوں اپنے کول سدّ لیا سی۔...مساں شانت ہوئی سی۔
جداں-جداں عمر وڈیری ہندی جا رہی ہے، میرے اندرلی گرمی ودھدی جا رہی ہے۔ انی سال دی نوکری ’چ آئی سی۔ ادوں ہی مٹھّ چاڑھ دتی گئی۔ مینوں نوکری تے... نے نگل لیا۔ ڈیپریشن دی مریض بن گئی۔ جل جانا بلڈّ پریشر تاں تھلے آؤندا ای نہیں۔
پنجاہ سال دی عمر وچ آ کے میں دو فیصلے کیتے۔ پہلاں نوکری توں پریمچؤر رٹائرمینٹ لئی۔ دوجا پکے طور ’تے مٹھّ رہن لگی۔ بھرا بھرجائیاں وی ایہی چاہندے سن کہ میں مٹھّ رواں۔ شام لال دے دو منڈے ہن۔ ہریش دے منڈا کڑی ہے۔ دونوں بھرا مینوں اک-اک بچہ دین لئی تیار ہن۔ شام لال کہندا مٹھّ لئی میرا منڈا لے لے۔ ہریش کہندا دوناں نیانیاں ’چوں جہڑا مرضی لے لے۔ اوہ کڑی نوں مہرے کر دندا ہے۔ جدوں دے پتا تے جھائی جی دنیاں توں چلدے ہوئے ہن، ایہہ سویرے مٹھّ آ جاندے تے شام نوں چلے جاندے نے۔ پربندھکی کماں وچ دخل دندے ہن۔ ہن تاں دونوں بھرا رہندے ہی مٹھّ وچ ہن، ضدن دا ایہہ بنن لگا۔ ایہنیں دوکاناں دے اپنے کم چھڈے ہوئے ہن۔ نواں مٹھّ بناؤن وچ لگے رہے۔ ہن سماگم دی تیاری وچ کھبھے ہوئے ہن۔ جد کہ میں کجھ ہورے سوچی جا رہی ہاں۔
کل میڈیکل کالج دا اک ڈاکٹر متھا ٹیکن آیا سی۔ سوآمی شنکرانند روحاں، پنر-جنم تے بندے دے من بارے پروچن سنا رہے سن۔ اس ڈاکٹر نے دسیا-
‘‘میں اج توں اٹھاراں سال پہلاں میڈیکل کالج پڑھاؤن لگا سی۔ ادوں اک پریمی جوڑا میرے سٹوڈینٹ سن۔ ایکسیڈینٹ وچ کڑی ماری گئی۔ منڈا ایہہ کہہ کے کالج چھڈّ گیا - ‘میں انوشکا توں بناں نہیں رہِ سکدا۔ اوہ مڑ کے جنم لئےگی۔ پڑھیگی۔ میڈیکل کالج وچ داخلہ لؤگی۔ میں اوہدا پیار پاؤن لئی تد پڑھن لگانگا۔’ اس سیشن وچ اوہنے ایہہ کہہ کے کالج جائن کر لیا کہ انوشکا انودیپ دے ناں ہیٹھ داخل ہو چکی ہے۔’’
ڈاکٹر دی اس گلّ نے مینوں چکر وچ پایا ہویا۔ سوچیا کہ جہڑا رشی ایہناں گلاں نوں مندا نہیں دھارمک ستھاناں خلاف پروپیگنڈا کردا پیا، ایہناں نال گلّ کراواں؟ پھے سوچیا، اوہنے کہڑا مننا۔ کہیگا-
‘‘منڈا مانسک روگی آ۔’’
اوہ مانسک روگی ہووے جاں نہ پر میرا دماغ خراب ہو گیا سی۔ گلّ پنر جنم دی نہیں ہے۔ مہتتا تاں اٹھاراں سال انتظار کرن دی ہے۔ اج وی اوہ انوشکا نوں انودیپ وچوں لبھّ رہا۔ میں وی تاں اتھے ہر آؤن والے مرد وچوں رشی لبھدی ہاں۔ پر اوہ...۔ جدوں دی میں اتھے پکے طور ’تے رہن لگی ہاں، اوہ ہور چڑھ گیا ہے۔ کتے اوہنوں شنکرانند دا نہ پتہ لگّ گیا ہووے؟
ستنتر تے پونم پھگواڑے جھگی جھونپڑی والے بچیاں لئی سکول چلاؤندے ہن۔ نیانیاں نوں بھیکھ منگن، چوریاں کرن، لفافے چگن، کباڑ دے کماں توں ہٹا کے پڑھن لائے ہویا۔ دستکاری کم وی کراؤندے ہن۔ تاں کہ بچیاں دا گزارا تے سکول دا پربندھ چلے۔ اس کم لئی میں سوآمی پرمانند جی دیاں منتاں کردی رہی۔ پتہ نہیں اوہ لوکاں نوں گیان دین توں ڈردے سی جاں پیسہ خرچن توں۔ پر اوہ دھنّ اے۔ سبھ کجھ غریب بچیاں لئی کردے ہن۔ ضدن میں اداس ہوواں، اوہناں دے سکول چلے جاندی ہاں۔ پچھے جہے گئی تاں رشی وی آیا ہویا سی۔
میں گیروئے رنگ دا کڑتا تے دھوتی پہنے ہوئے سن۔ سر ’تے دپٹہ بنھ لیندی ہاں۔ گل وچ مالا پا کے رکھدی ہاں۔ باہاں وچ ردراکش دے منکیاں دی مالا۔ منکیاں وچ چٹے رنگ دا دھاگہ۔ انگلیاں وچ سچے موتی، مونگا تے پکھراج والیاں مندیاں-چھلے۔ پیراں وچ لکڑ دیاں کھڑاواں۔ اوہنوں دیکھ کے میری یاترا سفل ہو گئی سی۔ اوہناں دا سکول تیرتھ ستھان لگیا سی۔ میرے کول ڈھیر ساریاں گلاں سن۔ جویں کئی جنماں دیاں اکٹھیاں ہوئیاں ہون۔ اوہدا دھیان میریاں گلاں وچ نہیں سی۔ کدے میرے کپڑیاں ولّ ویکھدا۔ کدے مالاواں ولّ تے کدے کھڑاواں ولّ۔ میں بولی جا رہی سی۔ اوہ تردا بنیا۔ جے چار بول سانجھے کر جاندا۔ اوہدا کی وگڑ جانا سی؟ میری اک جنم دی پیاس بجھ جانی سی۔ میرے حصے دا سارا پیار اپنی پتنی دی جھولی پا دتا۔ پچونجا سال نوں ٹپیؤ آں۔ میں وی اوہدی پتنی دی طرحاں ماں بننا چاہندی سی۔ کیونکہ عورت بچہ پیدا کرکے وڈا کارج کردی ہے۔ مرد کھوجاں کردے ہن۔ پر ماں نالوں وڈا کم نہیں کردے۔ اتھے شردھالو آؤندے ہن، بچیاں دا متھا ٹکاؤن۔ میں کہدا متھا ٹکاواں؟ میرے بچے...۔
اج دا ایہہ جیجوں کھان نوں پیندا۔ گھردیاں توں چوری رشی نال آ جاندی ہندی سی۔ جے کتے آ نہ ہونا، تاں چین نہ آؤنا۔ ادوں ایہہ میرے لئی سیر سپاٹے دا کیندر سی۔ ایہدے آلے دوآلے پہاڑیاں اتے چراداں نے من موہ لیناں۔ بڑا سکون ملنا۔ رشی نے چامھل جانا-
‘‘ملو ملی سادھ ہون نوں چتّ کردا۔’’
کی پتہ سی ماڑی قسمت دا۔ ایہہ وی میری قسمت وچ لکھ ہونا سی۔ جدوں پہلاں پہل پتا جی تے جھائی جی نال مٹھّ آؤنا شروع کیتا سی۔ ادوں میرے لئی مٹھّ وچلا سروور، مندر، ٹلّ، بہت ساریاں سمادھاں عجوبہ سن۔ ساڈی شردھا بیئیں ہارے ولّ سادھوآں دے کچے پکے بھوریاں ولّ لے تردی۔ پتا جی جیجوں بارے دسدے-
‘‘اس نگر نوں پھلیالی وی کہندے سی۔ کھڈّ وچوں اک راہ جاندا سی۔ جس نوں رات سمیں پھلاء بھاوَ لکڑی دا پھاٹک لا کے بند کر دتا جاندا سی۔’’
اج کل میرے لئی وی پھاٹک لگے ہوئے ہن۔ رشی دسدا سی-اوہدے نانکیاں دا بابا ٹھاکر داس کتبیوال منکھتا دی آزادی تے خوش حالی لئی لڑدا رہا۔ پولیس بابے نوں جوہ بند کر دندی سی۔ مینوں کاس لئی جوہ بند کیتا ہویا؟ دکھن والے پاسے اک کھوہ ہے۔ ایہہ جیٹھے بچے دی بلی منگدا۔ میں وی جیٹھی ہاں۔ شاید میری وی بلی دتی ہوئی ہے۔
ایہناں اتھرواں نوں کنجھ روکاں۔ جس کڑی دی بلی دتی گئی ہووے، اوہ رو بنی سکدی؟ میرے راہ وچ تاں کچے پکے بھورے نے۔ جدوں ترانگی، اوہناں وچ ڈگانگی۔ لتاں باہاں دے ہندیاں ہویاں وی پورن وانگ کھوہ وچ ڈگی رہانگی۔ کوئی گورکھ ناتھ بنی بہڑیا۔ جہڑا کھوہ ’چوں کڈھ لیندا۔ اتھے تاں ساریاں نوں آپو اپنی پئی ہوئی ہے۔ بھرا ٹبر سمیت مٹھّ آ بیٹھے ہن۔
اک دن سپنے وچ رشی آ گیا۔ اوہنے چار گلاں کہیاں-
-‘‘بھگوان دے ناں ’تے کاروبار ’چ کدے گھاٹا نہیں پیندا۔’’
-‘‘ایہہ مٹھّ دیاں کھٹیاں کھاندے آ۔ ایہناں تینوں چاڑھیا اسے لئی سی۔’’
-‘‘آؤن والے سالاں وچ مٹھّ نوں تیرے بھرا چلاؤنگے۔’’
چوتھی گلّ مینوں بھلّ گئی۔ بیماریاں نے یاداشت کھو دتی ہے۔ انجھ رشی دیاں گلاں سچیاں لگدیاں نے۔ اک دن بازار وچوں لنگھی سی۔ کسے ہور نے وی مہنا ماریا سی-
‘‘...نے مٹھّ سامبھنا اے۔ تاہیؤں نٹھے، بھجے پھردے اے۔’’
سوآمی پرمانند جی کینسر توں پیڑت سی۔ جدوں اوہ اس دنیاں توں گئے، مٹھّ ’تے قبضہ کرن لئی کئی سرگرم ہو گئے سن۔ نرجلا چاہندی سی اوہنوں جاں اوہدے منڈے نوں گدی سمبھالی جائے۔ چار-پنج ہور براہمن اوہدے نالوں وی کاہلے سن۔ میرے بھرا میرا حق جتا رہے سن۔ ایہناں نے لوکل پدھر ’تے سرگرمیاں وڈھیاں۔ تھاں-تھاں میرے ستسنگ کرائے۔ جھوٹھیاں سچیاں کراماتاں میرے ناں لائیاں۔ پرچاریاں وی۔
مٹھّ بنارس دے انڈر آؤندا سی۔ گدی بارے اوہناں فیصلہ کرنا ہندا ہے۔ دعویداراں نوں گدی نصیب نہ ہوئی۔ یو. پی. توں اک سوآمی گوبردھن داس بھیجے گئے ہن۔ ویسے مینوں یقین نہیں آؤندا۔ شنکرانند دسدا سی-
‘‘بنارس ڈیریاں دی بولی لگدی آ۔ جہڑا ودھ بولی دے جاوے، اوہ مٹھّ دا سوآمی بن جاندا۔ دو سو اسی کھیتاں دے چڑھاوے دا مصلیٰ۔ یو. پی. والے گوبردھن داس نے ملّ مار لئی۔ نالے منتری دی سفارش وی آ۔...حیران کیوں ہندے ہو، ماتا سری۔ اگلیاں نے ووٹاں نہیں لینیاں؟’’
دھرم، وپار تے سیاست دے سنبندھاں بارے وچ پے کے پتہ لگدا۔ میں ایویں رشی نوں دوش دیئی جاندی سی۔ اوہ سچا آ-
‘‘گھراں لئی تاں انساناں دی، رشتیاں دی تے موہ دیاں کندھاں دی لوڑ ہندی ہے۔ مٹھاں نوں، ڈیریاں نوں لوڑ ہندی ہے جھوٹھے وشواساں دی، اہنکار دی، سیاست دی، دھن دی تے...تیرے جہیاں نمانیاں دی۔’’
مینوں اک گلّ سمجھ نہیں لگی۔ رشی میرے ذہن وچ کیوں پھسیا ہویا؟ اوہ تاں مردہ۔ میں قیامت دا اوہ دن اڈیکدی رہی۔ جس دن پرلوں آئیگی تے مردے اٹھ بیٹھنگے۔ مینوں نمانی نوں کی پتے۔ مردے وی کدے اٹھے آ؟ جیؤندے ہوئے آ؟ ایویں بھرم وچ جیؤندی رہی۔
بنارس والیاں ولوں سوآمی گوبردھن داس جی نوں گدی ’تے بٹھاؤن دی دیر سی، بھراواں نے ہنگامہ کر دتا۔ سیوک تے علاقے دے شردھالو اوہناں دے نال ہن۔ میری رائے بنی لئی۔ اک طرحاں گھوشنا ای کرتی-
‘‘جے ماتا سری اترا جی نوں گدی نہیں سونپنی۔ اسیں ہور مٹھّ دی اساری کر لوانگے۔’’
میں نانہہ نقر کری جاواں۔ بھراواں نے سیوکاں نوں میرے مگر پا دتا۔ سوآمی شنکرانند نے وی میرے حق وچ سٹینڈ لے لیا۔ میں لائبریری لئی ضدّ کیتی۔ ہریش ہسّ کے بولیا-
‘‘ماتا سری، مٹھّ وچ ’کلا گیان دا خزانہ نہیں ہونا۔ اسیں ایہنوں سٹڈی سینٹر وجوں ستھاپت کراںگے۔’’
میں سکول بارے بولن ہی لگی سی۔ شام لال نے پہلوں ہی ہتھ جوڑ دتے-
‘‘پراچین سمیں وچ ودیا مندراں وچ ہی دتی جاندی سی، ماتا سری۔’’
میں اوہناں دیاں گلاں وچ نہیں آؤنا چاہندی سی۔ شنکرانند نے زیادہ زور پایا تاں میں منّ گئی۔ ستسنگ ہون لگے۔ بھراواں دا پراپیگنڈا بڑا زبردست سی۔ شردھالوآں دا ہڑ آ گیا۔ مایہ دے ڈھیر لا دتے۔ بھٹھیاں والے اٹاں سٹّ گئے۔ دوکاندار سیمینٹ سریئے دے ٹرکّ بھر-بھر چھڈّ گئے۔ شردھالوآں وچوں مستری مزدور نطر آئے۔ بھومی پوجن کرن دی دیر سی۔ مٹھّ دی اساری لئی بچے، بڈھے، عورتاں تے مرداں دا ہڑ امڑ آیا۔ جے رشی کول ہندا۔ اسنے کہنا سی-
‘‘کرت دی لٹّ سبھ توں ودھ ڈیریاں وچ ہندی آ۔’’
جدوں ایہہ میں سوچ رہی سی، تد شنکرانند نے میرے من دی بات بجھّ لئی سی۔ اسنے کرت اتے سیوا دا انتر سپشٹ کیتا سی۔
‘‘ایہہ تاں چنگے پھل دی پراپتی لئی سیوا کر رہے نے۔’’
کجھ مہینیاں وچّ ہی شردھالوآں نے مٹھّ دی عمارت اسار دتی ہے۔ پرسوں نوں مورتی ستھاپنا دوس ہے۔ بھگوان شوجی اتے سوآمی پرمانند جی دیاں مورتیاں ہن۔ میری صحتَ وگڑی ہوئی ہے۔ نیناں ’چ نیند نہیں۔ جویں صدیاں توں انیندی ہوواں۔ پتہ نہیں کیوں میں سویر دی الجھی ہوئی آ۔ ہاء پوسٹر میریاں کراماتاں نال بھریا پیا۔ کی میں سچ مچّ دیوی آں؟ شکتیاں نال بھرپور۔ مینوں کئی دناں دا اپنا آپ جھوٹھا-جھوٹھا لگن لگّ پیا۔ اج کجھ زیادہ ای لگدا۔ اینا جھوٹھ طوفان۔ اوہ وی بھگوان دے ناں ’تے۔ میں ہاری ہوئی عورت تے کراماتاں...! طوبہ! طوبہ! مینوں وڈی سادھنی...ماتا سری دی اپادھی دتی گئی ہے۔
میں باغیچی وچوں اٹھی ہاں۔ مڑ دوار کول آ گئی ہاں۔ پوسٹر ’تے نگاہ گڈّ لئی ہے۔ دوبارہ پوسٹر پڑھن لگّ پئی ہاں۔...ایہہ کی؟ میرے ہتھ تیز-تیز چلن لگّ پئے نے۔ پوسٹر پاڑن لگّ پئی ہاں۔ کوئی وی پوسٹر دیوار ’تے رہن نہیں دینا۔ مینوں ساہ چڑھ گیا ہے۔ سارے پوسٹر پاڑ سٹے نے۔ ساہو ساہ ہوئی زمین ’تے بہہ گئی ہاں۔

 
 

To veiw this site you must have Unicode fonts. Contact Us

punjabi-kavita.com